|
Fjórir áratugir frá fjöldamorðum 24.5.2005 Í ár hefur verið í tísku að minnast hörmunga fortíðarinnar, e.t.v. vegna þess að við eigum ennþá erfitt með að horfast í augu við samtíðina. Núna í ár eru t.d. liðin 60 ár frá sigri Sovétmanna á Hitlers-Þýskalandi í Evrópudeild síðari heimsstyrjaldarinnar og hefur það orsakað hefðbundið sálarstríð á hægri væng stjórnmálanna yfir því að Vestur-Evrópuþjóðir skuli hafa verið í bandalagi við Stalín gegn Hitler í seinna stríðinu.En það eru fleiri atburðir sem vert er að minnast en sigurinn á Hitler. Sigri bandamanna í heimsstyrjöldinni fylgdi eitt hrikalegasta hryðjuverk allra tíma, kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki. Þeirra verður minnst með viðeigandi hætti núna í ágúst, eins og Íslendingar hafa gert árlega síðan 1985. En önnur voðaverk eru síður þekkt og eru þó jafn ógurleg fyrir því. Í ár eru liðin 40 ár frá einum ógurlegustu fjöldamorðum 20. aldar, í Indónesíu 1965-1966. Þá myrtu vígasveitir á vegum hersins milli 500.000 og tvær milljónir manns. Þetta voru auðvitað allt „kommúnistar“ eða fólk sem ógnaði ráðandi stéttum í landinu, líka fólk af kínverskum ættum eða öðrum minnihlutahópum. Þetta hefur verið kallað „hugmyndafræðilegt þjóðarmorð“ (ideological genocide) af mannréttindasamtökum. Skömmu áður hafði herinn tekið völdin í landinu til að bregðast við valdaránstilraun hóps hershöfðingja. Leiðtogi öryggissveita hersins, Soeharto, brást þar hratt við og var eftir það óskoraður leiðtogi hersins. Héldu hershöfðingjarnir því fram að Kommúnistaflokkur Indónesíu (PKI) hefði átt þátt í að skipuleggja valdaránið, en sannleikurinn um það hefur aldrei komið í ljós. Hið raunverulega áhyggjuefni hershöfðingjanna var hins vegar uppgangur Kommúnistaflokksins í kosningum og vinsældir hans meðal fátækra bænda landsins. Milljónir gengu í flokkinn og enn fleiri í verkalýðsfélög og bændasamtök á vegum flokksins. Annar skotspónn hershöfðingjanna var Sukarno, forseti landsins frá stofnun lýðveldisins. Hann rak sjálfstæða utanríkisstefnu og varðist auknum áhrif hersins. Markmið hans var að halda jafnvægi á milli ólíkra hópa þjóðernissinna, kommúnista og múslima. Það mistókst og í október 1965 neyddist Sukarno til að skipa Soeharto hermálaráðherra. Fljótlega hófust fjöldamorð á stjórnarandstæðingum. Meðal þeirra sem frömdu fjöldamorðin voru stúdentafélög og sérsveitir múslima sem nutu stuðnings hersins. Bandaríska leyniþjónustan veitti einnig dygga aðstoð og afhenti dauðasveitum nöfn „vinstrisinna“ sem skyldi útrýma. Að fjöldamorðunum loknum var stjórn hersins trygg í sessi. Sukarno var ýtt til hliðar og settur í stofufangelsi. Soeharto var falið einræðisvald í mars 1966. Stofnað var til þess sem kallað var „hin nýja skipan“ (orde baru). Kommúnistaflokkurinn og verkalýðsfélög voru bönnuð og ritskoðun tekin upp. „Lýðræðissinnar“ á Vesturlöndum fögnuðu nýjum bandamanni en mörghundruð þúsunda voru hneppt í varðhald án dóms og laga og haldið þar áratugum saman án ákæru. Árið 1977 voru pólitískir fangar í landinu ennþá allt að 100.000. Aðrir voru dæmdir að loknum sýndarréttarhöldum og þá iðulega líflátnir. Á 10. áratugnum var ennþá verið að lífláta stjórnarandstæðinga fyrir meinta þátttöku í kommúnistaplottinu mikla. Aðrir sátu í varðhaldi allt til 1999. Pyntingar voru daglegt brauð í fangelsum Indónesíustjórnar. Reglulegar kosningar voru haldnar í Indónesíu en aðeins þrír flokkar fengu að starfa fyrir ofríki Soehartos. Stjórnarflokkurinn fékk jafnan yfir 60% fylgi, enda hinum flokkunum haldið niðri af stjórnvöldum. Þrátt fyrir að hér væri augljóst sýndarlýðræði var stjórnskipulaginu fagurlega lýst í vestrænum fjölmiðlum og Soeharto kallaður „autocrat“ fremur en „dictator“ (líkt og páfinn). Vegna alþjóðlegs þrýstings fór fram atkvæðagreiðslu um stöðu vesturhluta Nýju-Guineu (Irian Jaya) árið 1969. Í stað þess að standa við fyrirheit um almenna atkvæðagreiðslu var 1022 völdum fulltrúum falið að kjósa fyrir hönd eyjarskeggja, með byssukjafta yfir sér. Síðan þá hefur Irian Jaya verið hluti Indónesíu en þar hefur þurft að hafa herstöð til að berja niður frelsisbaráttu íbúanna. Það stríð hefur kostað 100.000 manns lífið, sem er svo sem ekki mikið á mælikvarða Soehartos. En það eru ekki aðeins 40 ár frá hinum blóðugu fjöldamorðum andkommúnista í Indónesíu í ár heldur þar að auki 30 ár frá öðru hetjuverki Soehartos. Hinn 6. desember 1975 fékk Soeharto góða gesti í heimsókn, Gerald Ford Bandaríkjaforseta og Henry Kissinger utanríkisráðherra. Þar bað hann um stuðning þeirra við það sem koma skyldi. Hann var fúslega veittur og hélt hergagnasala Bandaríkjanna til Indónesíu óhindrað áfram. Hið sama gilti um umfangsmikla vopnasölu Bretlands til Indónesíu. Hún hélt áfram meira segja eftir að ríkisstjórn Blairs kom til valda 1997 með fyrirheitum um „siðlega utanríkisstefnu“. Daginn eftir, 7. desember 1975, réðst Indónesíuher inn í Austur-Tímor. Frelsishreyfing Austur-Tímors (Fretilin) var skilgreind sem kommúnistahreyfing og barin niður, en í staðinn komið á leppstjórn. Um 250.000 manns létu lífið í styrjöld Indónesíuhers við sjálfstæðissinna næstu áratugina, eða um þriðjungur eyjarskeggja, þar af um 10% fyrstu þrjá mánuðina. Líkt og margir einræðisherrar 20. aldar var Soeharto framfarasinni og hagur landsmanna fór batnandi í valdatíð hans, þeirra sem ekki voru í fangelsi. Það sem að lokum varð honum að falli var tvennt; umfangsmikill spilling sem þreifst í skjóli ríkisstjórnar hans og aukin óróleiki á jaðarsvæðum. Árið 1990 hófst uppreisn í Aceh-héraði á Súmötru, en þar hafa menn löngum verið óþægir miðstjórnarvaldinu á Jövu. Hrottaskapur hersins vakti athygli heimsfjölmiðla, enda þótt stuðningur Vesturlanda við ríkisstjórn Soehartos héldist óbreyttur. Soeharto var endurkjörinn forseti landsins árið 1998, þvert á loforð um að fara frá völdum, og jukust þá friðsamleg mótmæli stúdenta. Í kjölfar fjöldamorða hersins á kínverskum innflytjendum þótti almenningi mælirinn fullur og að lokum sagði Soeharto af sér. Fljótlega hófst rannsókn á gríðarlegri auðsöfnun hans og fjölskyldu hans og hann var settur í stofufangelsi. Frá málinu var þó fallið af heilsufarsástæðum. Sonur hans Hutomo Mandala Patra (oft kallaður Tommy Soeharto) var hins vegar dæmdur í 15 ára fangelsi fyrir að fyrirskipa morð á dómara. Ennþá eru að finnast fjöldagrafir frá árunum 1965-1966. Fréttir af slíku virðast þó ekki berast til fjölmiðla á Íslandi. Raunar er þögn þeirra um málið æpandi, líkt og annarra vestrænna fjölmiðla. Annað vel varðveitt leyndarmál er að Mannréttindastofnun Indónesíu (Komnas HAM) hóf rannsókn á fjöldamorðum Soehartos í janúar 2003. Hefur þessi rannsókn mætt umtalsverðri andstöðu, m.a. af hálfu Wirantos hershöfðingja sem bauð sig fram í forsetakosningum s.l. haust. Líkt og í fleiri löndum þá veita kennslubækur í Indónesíu ennþá afar villandi mynd af fjöldamorðunum. Um rannsóknir á fjöldamorðunum 1965 má einnig fræðast á heimasíðu indónesísku mannréttindasamtakanna TAPOL sem eru staðsett í London. Enginn hefur enn verið dreginn fyrir rétt eða dæmdur vegna fjöldamorðanna. Soeharto fyrrverandi forseti hefur nýlega þurft að leita sér lækninga vegna innri blæðinga og ljóst er að stjórnvöld eru treg til að aðhafast nokkuð gegn honum. Það ætti þó ekki að koma í veg fyrir rannsókn á fjöldamorðunum — ef vilji væri fyrir hendi.
sj
|
