Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu
Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu

   Tjningarfrelsi   

v Mamet gjrir eim tl

11.3.2006



bernsku heyri g einu sinni brandara um Carter Bandarkjaforseta og Brezhnev Sovtleitoga. Hann hljai svo: Brezhnev var eitt sinn opinberri heimskn Bandarkjunum. Carter vildi a sjlfsgu sna hversu frjlst samflagi Vesturlndum vri annig a hann benti t um gluggann Hvta hsinu mann sem st fyrir utan me mtmlaspjald sem st: Carter er ffl. Sru etta, sagi Carter. etta m segja Bandarkjunum. a er n ekkert merkilegt, sagi Brezhnev. a m hver sem vill Sovtrkjunum standa Raua torginu me spjald ar sem stendur: Carter er ffl.

Burts fr v a vera fyndinn hafi essi brandari kveinn boskap. Mlfrelsi getur nefnilega veri tvenns konar. Annars vegar er mlfrelsi skilningi Brezhnevs: Frelsi til a tala illa um flk sem br fjarlgum lndum og hefur engin tk manns eigin samflagi. Hins vegar er frelsi sem Carter vildi benda : Frelsi til a gagnrna eigin stjrnvld. essu felst munurinn frjlsum samflgum og frjlsum.

Mlfrelsi eim skilningi sem Carter talar fyrir brandaranum er tiltlulega n uppfinning. Meal eirra sem brust fyrir v er t.d. franski jflagsrnirinn Voltaire sem reyndi anol ritskounar einveldissamflagi 18. aldar. Annar hugsuur sem barist tullega fyrir rtti manna til a gagnrna eigin stjrnvld var John Stuart Mill. Hann hlt v fram a slk gagnrni hlyti jafnan a leia til betra samflags og skipti engu mli hvort hn vri rtt ea ekki. Vesturlndum hafa miss konar lrissamflg miklast af v a fylgja smu vimium og eir Voltaire og Mill. Jafnvel ekkjast r fgar a essi gildi su kllu vestrn eins og au geti veri einkaml einhverrar jar ea heimshluta.

Mlfrelsi hinni merkingunni ekkist hins vegar llum samflgum og skiptir engu mli hversu forneskjuleg au eru a ru leyti. mildum hafi almenningur Evrpu t.d. miki og rkulegt frelsi til a gagnrna trarbrg annarra. Vi ekkjum dmi r slenskum mialdaritum ar sem Mhamme spmanni er iulega lst sem djfli ea falsara. Rmundar sgu keisarasonar segir t.d. a mslimar su me bannsetta sl v Mamet gjrir eim tl.

annig er til tvenns konar mlfrelsi. Anna hefur nst eftir tluvera run sgu mannsandans og fyrir v arf reglulega a berjast. Undanfarin r hefur etta brothtta mlfrelsi rtturinn til a gagnrna eigin stjrnvld veri tluverri kreppu eim lndum ar sem a hefur hinga til stai hva styrkustum ftum. Lggjf sem ori kvenu a vera innlegg str gegn hryjuverkum beinist ekki hva sst gegn essum rtti. essi lg eru oru me lonum htti annig a hgt er a tlka hvers konar gagnrni og samflagsdeilu sem hvatningu til hryjuverka. annig hugsunarhttur er ekki bundinn vi srvitringa ea fgamenn. nrri lggjf sem liggur nna fyrir alingi eru dregin upp forneskjuhugtk eins og landr sem ganga vert ntmahugmyndir um einstaklingsfrelsi, ar sem trnaur flks a vera vi arar manneskjur en ekki land ea rki.

Hin gerin af tjningarfrelsi hefur aldrei veri neinni kreppu og aldrei hefur urft a berjast srstaklega fyrir v. Fyrr en n. Nna verur ekki verfta slenskum blum fyrir litsgjfum sem vilja verja hi drmta mlfrelsi merkingu Brezhnevs og slenskra mialdamanna. Rttinn til a tala illa um flk fjarlgum lndum, minnihlutahpa og alla sem ekki eru hluti af okkar samflagi ea vimii. Svo rammt kveur a essu a ef einhver slysast til a gefa skyn a a urfi n stundum a sna rum viringu og tillitssemi dugar ekkert minna en a sami einstaklingur birti opinbera afskunarbeini og dragi hinar hrilegu skoanir til baka. Mlfrelsi er j svo mikilvgt, skiluru.

Mr er lka annt um mlfrelsi. g hvet hinar nju frjlsrishetjur eindregi til a stilla sr reglulega upp fyrir framan Stjrnarri og mtmla Mhame spmanni, keisaranum Kna ea hverjum eim manni ti heimi sem r langar til. Sjlfur tla g hins vegar a standa ar lka og mtmla Halldri sgrmssyni, Geir Haarde ea amrlnum Keflavkurflugvelli. Undir mnu spjaldi standa eir Voltaire og John Stuart Mill. a gti veri verra.

Greinin birtist Frttablainu laugardaginn 11. mars.

sj


Prenta grein   Senda grein   Tilvsunar sl



Leit   Eldra efni   Um Mrinn
Forsa   Efst su
Rss straumur