á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Hernßmi­   

Sannleikurinn um herst÷­ina og ävarnar■÷rfô ═slands

21.3.2006

Allt frß ■vÝ a­ ═sland var­ hluti af rÝkisvaldi ß 13. ÷ld hefur landi­ haft eitthva­ sem kalla mŠtti ävarnar■÷rfô. ┴ 14. ÷ld var ■essari ■÷rf sinnt me­ drßpum ß norskum og Ýslenskum embŠttism÷nnum sem vildu auka skattheimtu. ┴ 15. ÷ld voru ■a­ enskir kaupmenn sem ■ˇttu lßta ˇfri­lega og ß 16. ÷ld bŠ­i Danir, Ůjˇ­verjar og Englendingar. ┴rangursrÝkasta a­fer­ ═slendinga var ■ˇ a­ tefla ˙tlendingunum hverjum gegn ÷­rum.

Me­al varnarsinna­ra ═slendinga ß 17. ÷ld var Ari Magn˙sson Ý Ígri sem slßtra­i nokkrum baskneskum sjˇm÷nnum og ■ˇttu äSpßnverjavÝginô til marks um mikinn hetjuskap. SamtÝmamenn Ara uppg÷tvu­u hins vegar a­ra a­fer­ til landvarna. Ůeim tˇkst ekki a­ koma Ý veg fyrir stˇrfelld mannrßn svo kalla­ra Tyrkja vi­ landi­ ßri­ 1627 (äTyrkirnirô voru raunar einkum mßlali­ar frß řmsum Evrˇpul÷ndum) en fundu hins vegar a­fer­ til a­ koma Ý veg fyrir frekari mannrßn: Vegna nÝsku ═slendinga vi­ a­ rei­a lausnargjald af hendi komu sjˇrŠningjarnir aldrei aftur. ┴ri­ 1808 stal enskur sjˇrŠningi rÝkiskassanum eins og hann lag­i sig og komu ═slendingar engum v÷rnum vi­. ┴h÷fnin ß ensku kaupskipi ßtti ekki Ý vandrŠ­um me­ a­ hertaka ReykjavÝk ßri sÝ­ar og taka stiftamtmanninn h÷ndum.

Eins og sjß mß af ■essu hafa ═slendingar haft řmsar a­fer­ir vi­ älandvarnirô Ý gegnum tÝ­ina. Gegn lÚttvopnu­um ˙tlendingum hefur veri­ rß­ist af fullri h÷rku en vŠgt fyrir ofureflinu. A­alatri­i­ hefur ■ˇ veri­ a­ varnarvi­b˙na­urinn hefur rß­ist af efnum og a­stŠ­um, enginn rß­ama­ur fyrri alda var nˇgu vitlaus til a­ halda ■vÝ fram a­ hŠgt vŠri a­ äskilgreina varnar■÷rfô ═slands Ý eitt skipti fyrir ÷ll.

┴ri­ 1843 fannst Jˇn Sigur­ssyni ■a­ gˇ­ hugmynd a­ koma ß landv÷rnum ß ═slandi. Hann skipti ■ˇ fljˇtlega um sko­un og minntist aldrei ß ■÷rfina fyrir Ýslenskan her aftur. Kannski h÷f­u kynni hans af d÷nskum her Ý ReykjavÝk 1851 sÝn ßhrif. ┴ri­ 1918 var komi­ ß fˇt Ýslenskri landhelgisgŠslu og h÷f­u rß­amenn ■ß forgangsr÷­ina ß hreinu, fiskimi­in voru ■a­ sem ■urfti a­ verja. ┴ri­ 1940 lÚtu ═slendingar Breta hernema sig ßn mˇtspyrnu og vandsÚ­ hva­a kostir a­rir voru Ý st÷­unni.

Ůegar ävarnarsamningurinnô svo kalla­i var ger­ur 1951 kom frumkvŠ­i­ ekki frß ═slendingum. Meirihluti ■jˇ­arinnar var ß mˇti hernum frß upphafi. En BandarÝkjamenn h÷f­u sˇst eftir herst÷­vum hÚr frß 1945 og sem fyrr h÷f­u ═slendingar ekkert a­ segja Ý raun gagnvart ofureflinu. S˙ forsaga og ÷ll tilur­ ■essa samnings segja okkur allt um gildi hans og mikilvŠgi, fyrir hverja og af hverju. Um lei­ og kalda strÝ­inu lauk fˇr gildi hersins fyrir BandarÝkjastjˇrn minnkandi. Gallinn var bara sß a­ b˙i­ var a­ kaupa stˇran hluta ■jˇ­arinnar til fylgis vi­ samninginn me­ markvissum styrkjum og atvinnubˇtavinnu ß Su­urnesjum. Sveitastjˇrnarmenn horf­u ßhugalausir ß ■egar allur kvˇti var seldur frß Su­urnesjum ■vÝ a­ ■eir äh÷f­u Kanannô. RÝkisstjˇrnin lÚt vera a­ kaupa nřjar bj÷rgunar■yrlur til ■ess a­ landsmenn sannfŠr­ust um a­ vinirnir Ý vestri vŠru gˇ­ger­arstofnun sem hef­i ekkert markmi­ anna­ en a­ hjßlpa lÝtilli smß■jˇ­. äLř­rŠ­isflokkarnirô svo k÷llu­u vildu ekki a­ kalda strÝ­i­ tŠki nokkurn tÝma enda ■vÝ ■eir voru vanir heimsˇknum og risnu Ý Brussel og Norfolk. Fj÷lmi­lamenn voru metta­ir ß sama skammtinum og allur ßgreiningur um utanrÝkismßl ß ═slandi hefur veri­ beittur markvissri ■÷ggun. Me­ ■essum a­fer­um ßtti a­ bŠgja frß veruleikanum og ■a­ hefur tekist bŠrilega. RÝkisstjˇrninni tˇkst meira a­ segja a­ lj˙ga a­ ■jˇ­inni fyrir al■ingiskosningar og ■egja yfir bei­ni BandarÝkjastjˇrnar um lokun herst÷­varinnar Ś og ekkert hneyksli fylgdi Ý kj÷lfari­. Vi­ h÷f­um j˙ fj÷lmi­lafrumvarpi­ til a­ tala um.

En hva­ stendur n˙na eftir? Kannski fyrst og fremst ■etta:

1. ŮrÝr stjˇrnmßlaflokkar, SjßlfstŠ­isflokkur, Framsˇknarflokkur og Samfylkingin standa uppi me­ ˙relta utanrÝkisstefnu ˙r kalda strÝ­inu. Ůa­ er frekar raunalegt a­ horfa ß vandrŠ­agang ■essara flokka n˙na, en ekki gleyma ■vÝ a­ ■eir ßttu val um anna­. Samfylkingin var t.d. Ý kj÷ra­st÷­u til a­ hverfa frß kaldastrÝ­spˇlitÝk Al■ř­uflokksins ■egar h˙n var stofnu­ 1999 og taka frekar upp fri­arstefnu Al■ř­ubandalags og Kvennalista. Ůa­ mßtti hins vegar ekki og mß ekki enn■ß.

2. ═ nafni ■essarar utanrÝkisstefnu hefur veri­ ana­ ˙t Ý hvers konar ˇg÷ngur og illvirki frß 1999. Fyrst strÝ­ ß vegum NATO en sÝ­an hver ■au verkefni sem BandarÝkjastjˇrn dettur Ý hug a­ ˙thluta ═slendingum. B˙i­ er a­ stofna vÝsi a­ Ýslenskum her, äfri­argŠslunaô svo k÷llu­u sem hefur unni­ ■a­ afrek helst a­ stofna lÝfi ˇbreyttra borgara Ý Afganistan Ý hŠttu.

3. Hin svo kalla­a ävarnar■÷rfô ═slands er ekki og hefur aldrei veri­ fasti. H˙n rŠ­st af efnum og a­stŠ­um, en um ■essar mundir er h˙n afar lÝtil. Ůa­ er lÝka eins gott. Dettur einhverjum Ý hug a­ ■jˇ­ sem finnst ■a­ mikil kv÷­ a­ reka eigin al■jˇ­aflugv÷ll muni tÝma ■vÝ a­ eiga her? Kannski sama fˇlkinu og fannst einhver v÷rn Ý ■vÝ a­ bjˇ­a hinga­ her s÷mu ■jˇ­arinnar og hefur sta­i­ fyrir langflestum innrßsum og herna­arafskiptum af ÷­rum l÷ndum sem ßtt hafa sÚr sta­ Ý heiminum undanfarin 60 ßr?

4. ═slenskir fj÷lmi­lar keppast ßfram vi­ a­ halda ˙reltum bo­skap herst÷­vasinna einhli­a a­ landsm÷nnum ■ˇtt augljˇst sÚ a­ allt sem ■etta li­ er b˙i­ a­ segja ═slendingum sÝ­an 1991 sÚ fullkominn blekkingaleikur. Flest af ■vÝ sem ■eir s÷g­u ß­ur var ■a­ raunar lÝka. En hÚr sannast hi­ augljˇsa: Bo­skapur sem ■olir ekki gagnrřna umrŠ­u getur ekki veri­ sÚrlega gˇ­ur e­a merkilegur.

5. N˙na blasa vi­ nokkur ˙tgj÷ld, t.d. vi­ rekstur KeflavÝkurflugvallar og bj÷rgunar■yrlu. Ůann vanda ver­ur a­ skrifa algerlega ß kostna­ ■eirra stjˇrnmßlamanna sem reyndu a­ afneita endalokum kalda strÝ­sins Ý 15 ßr. ┴ hinn bˇginn ver­a einnig til endalaus tŠkifŠri. Nř atvinnutŠkifŠri Ý ReykjanesbŠ sem byggja ekki ß ■jˇnustu vi­ jafn si­lausa starfsemi og herst÷­. M÷guleiki ß a­st÷­u fyrir innanlandsflug, landhelgisgŠslu e­a hva­ sem vi­ viljum ß landi sem ekki hefur veri­ Ýslenskt ßratugum saman.

6. äVarnarsamningnumô frß 1951 ■arf a­ segja upp. N˙na.

sj


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur