á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Umhverfismßl   

Erf­abreytt framlei­sla: B÷l e­a blessun?

19.4.2006

Heimsˇkn Michaels Meachers hinga­ til lands ß d÷gunum vakti athygli margra umhverfisverndarsinna en Meacher er fyrrverandi umhverfisrß­herra Bretlands. Hann sat Ý rÝkisstjˇrn Tonys Blairs en var leystur frß st÷rfum ßri­ 2003 enda fˇru sko­anir hans og Blairs oft ekki saman. Meacher var äfullô umhverfissinna­ur fyrir smekk Blairs og me­al ■ess sem angra­i Blair var afsta­a Meachers til erf­abreyttra matvŠla.

Meacher hefur vara­ vi­ ■eim ß ■eim forsendum a­ enn sÚ of lÝti­ vita­ um mßlin til a­ hŠgt sÚ a­ Š­a ßfram. Aflei­ingarnar gŠtu nefnilega or­i­ ˇafturkrŠfar. Blair ■ˇttu vi­horf Meachers skemma fyrir samskiptum vi­ BandarÝkin enda hafa ■au sta­i­ fremst Ý flokki Ý framlei­slu erf­abreyttra matvŠla og framlei­a um 67% af heimsframlei­slunni. ŮvÝ fˇr sem fˇr og Meacher var leystur undan embŠtti.

En um hva­ snřst mßli­? Eru erf­abreytt matvŠli ekki bara flott a­fer­ til a­ fß meiri og endingarbetri mat hra­ar? Eru ■au ekki lausnin ß hungrinu Ý heiminum?

Um ■etta er deilt enda er enn erfitt a­ ßtta sig ß ßhrifum erf­abreyttra matvŠla. Ůau hafa veri­ framleidd Ý hlutfallslega skamman tÝma e­a Ý ß annan ßratug og ßhrif ■eirra ß umhverfi og fˇlk eru enn ekki ■ekkt.

Erf­abreytingar eru annars e­lis en kynbŠtur ■ar sem kynbŠtur fara fram innan s÷mu e­a skyldra tegunda en erf­abreyting getur fari­ fram milli ˇskyldra tegunda, Vi­ erf­abreytingu er erf­aefni skoti­ inn Ý lÝfveru, t.d. flutt gen ˙r bakterÝu yfir Ý pl÷ntu. Ůessi gen geta breytt eiginleikum pl÷ntunnar.

Ůetta vir­ist sni­ugt vi­ fyrstu sřn en enn vita menn lÝti­ um ßhrifi ■essa ß lÝfrÝki, vistkerfi og fŠ­uke­jur. Hins vegar hafa lÝftŠknifyrirtŠkin ■rřst mj÷g ß stjˇrnv÷ld vÝ­a um heim um a­ leggja blessun sÝna yfir erf­abreytt matvŠli og lyf enda miklir efnahagslegir hagsmunir Ý h˙fi fyrir ■au.

Me­al ■ess sem sagt hefur veri­ er a­ erf­abreytt matvŠli eigi a­ bjarga ■ri­ja heiminum frß hungri. En er s˙ raunin?

Sta­reyndin er s˙ a­ stˇrfyrirtŠki ß bor­ vi­ Monsanto hafa lÝtinn ßhuga ß a­ bjarga ■ri­ja heiminum. Ůau sjß hins vegar gˇ­an bissness Ý ■vÝ a­ halda utan um erf­abreytt frŠ, ßbur­ og eiturefni og taka yfir landb˙na­inn me­ ■eim hŠtti. ŮvÝ a­ erf­abreytt framlei­sla fer ekki saman vi­ sjßlfbŠran landb˙na­. Erf­abreyttu frŠin geta borist ß milli en slÝkt ger­ist t.d.Ý MexÝkˇ ■ar sem erf­abreytt maÝsfrŠ bßrust Ý villtan maÝs me­ ■eim aflei­ingum a­ villti maÝsinn blanda­ist vi­ ■ann erf­abreytta. Ůar sem stˇrfyrirtŠkin hafa einkaleyfi ß erf­abreyttu frŠjunum er ekki um ■a­ a­ rŠ­a a­ bŠndur geti teki­ upp erf­abreyttan landb˙na­ nema sem leiguli­ar stˇrfyrirtŠkjanna.

Ătlun fyrirtŠkjanna er a­ gera ■ri­jan heiminn hß­an erf­abreyttum matvŠlum og koma Ý veg fyrir a­ svŠ­in geti or­i­ sjßlfbŠr um landb˙na­arv÷rur. RÚtt eins og ■egar vestrŠnar ■jˇ­ir breyttu landb˙na­i ■essa heimshluta ß 19. ÷ld Ý rŠktunarsvŠ­i fyrir sig ■ar sem einungis var rŠkta­ kaffi e­a kakˇ og fˇlki­ ■urfti a­ kaupa a­rar v÷rur fyrir ofurver­.

En ■etta er ekki eina skuggahli­ erf­abreyttrar framlei­slu. Eins og ß­ur sag­i eru ßhrif hennar ß umhverfi­ og fˇlk enn ˇ■ekkt stŠr­. Tilfellum um fŠ­uofnŠmi hefur t.d. fj÷lga­ mj÷g Ý hinum vestrŠna heimi undanfarin ßr og telja sumir a­ ■a­ geti tengst erf­abreyttri matvŠlaframlei­slu. DŠmi um ■etta er Starling-maÝsinn sem haf­i ßhrif ß ˇnŠmiskerfi ■eirra sem hans neyttu. ═ framhaldinu var hann gefinn til ■rˇunarlanda enda ÷llum sama um hva­ fˇlk ■ar lŠtur ofan Ý sig en var pent af■akka­ur.

LÝftŠknifyrirtŠki ß bor­ vi­ Monsanto hafa reynt a­ sřna fram ß a­ framlei­sla sÝn sÚ me­ ÷llu hŠttulaus. ┴rˇ­ursstrÝ­ rÝkir og ■a­ er erfitt a­ greina kjarnann frß hisminu, sÚrstaklega Ý ljˇsi ■ess a­ t.d. Monsanto styrkir řmsa hßskˇla og grei­ir fyrir rannsˇknir. Er slÝkum rannsˇknum treystandi? Ůa­ er erfitt fyrir leikmenn a­ meta ■a­.

Hins vegar er ljˇst a­ ß me­an ˇvissa rÝkir um ■essi mßl er best a­ stÝga varlega til jar­ar. ═ ■vÝ ljˇsi er undarlegt a­ Ýslensk stjˇrnv÷ld hyggist gefa leyfi fyrir rŠktun ß erf­abreyttu byggi undir beru lofti. ١ a­ byggi­ sÚ sjßlffrjˇvga tegund og ekki tali­ lÝklegt a­ frŠin geti borist anna­ hefur mßli­ a­eins veri­ rannsaka­ Ý fß ßr sem er stuttur tÝmi Ý lÝfrÝkinu. Og hva­ ef frŠin fara ß flakk? Eitt sem er vÝst er a­ ■etta mun erfi­a lÝfrŠnum bŠndum lÝfi­ ■ar sem ■eir geta ekki fengi­ lÝfrŠna vottun ef hŠtta er ß ■vÝ a­ erf­abreytt frŠ berist Ý uppskeru ■eirra. Ůß getur rŠktun ß erf­abreyttum matvŠlum hÚrlendis haft mj÷g neikvŠ­ ßhrif ß Ýmynd Ýslenskrar matvŠlaframlei­slu almennt enda hafa erf­abreytt matvŠli mj÷g neikvŠ­a Ýmynd Ý Evrˇpu og teikn eru ß lofti um a­ BandarÝkjamenn sÚu einnig a­ vakna til vitundar um hugsanlegar aukaverkanir af slÝkri framlei­slu.

١ a­ Tony Blair hafi losa­ sig vi­ umhverfisrß­herrann sinn Ý von um a­ deyfa umrŠ­u um erf­abreytta framlei­slu er ljˇst a­ ■etta ver­ur hitamßl ß nŠstu ßrum og ═slendingar ver­a a­ taka ■ßtt Ý ■eirri umrŠ­u.

kj


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur