á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   NeyslusamfÚlagi­   

Megrunarlausi dagurinn alla daga!

6.5.2006

Konur: Ý dag h÷fum vi­ opinbert, al■jˇ­legt leyfi frß svo gott sem Sameinu­u ■jˇ­unum til a­ lßta af stjˇrn, til a­ njˇta ■ess a­ bor­a ßn bak■anka. ═ dag er Megrunarlausi dagurinn og ■vÝ ber a­ fagna.

Ůar sem upphafskona dagsins, Mary Evans Young, ■jß­ist af anorexÝu en nß­i bata og fˇr a­ berjast gegn megrunum ber okkur sÚrstaklega a­ gefa gaum ■eim alvarlegu sj˙kdˇmum sem geta orsakast af megrunar■rßhyggju; ■.e. ßtr÷skunarsj˙kdˇmum, sem herja samkvŠmt landlŠkni Ý 90% tilfella ß konur og ver­a st÷­ugt algengari. Ůa­ er lÝka tilvali­ a­ velta ■vÝ fyrir sÚr a­ hve miklu leyti ■essir sj˙kdˇmar eru einsdŠmi, e­a hvort ■eir sÚu Ý raun ÷fgafull birtingarmynd sj˙kleika Ý samfÚlaginu sem kemur m.a. fram Ý vi­horfi kvenna til eigin lÝkama. Kinnro­alaust er hŠgt a­ halda ■vÝ fram a­ hinn margtugg­i äsannleikurô: ˇßnŠgja-kvenna-me­-eigin-lÝkama eigi t÷luver­an ■ßtt Ý velgengni hins vestrŠna marka­shagkerfis, Ý ■a­ minnsta a­ ■vÝ marki sem snyrtiv÷ru-, heilsu-, Ýmyndar- og dŠguri­na­urinn spilar ■ar inn Ý. Ůetta mun Úg taka til umfj÷llunnar sÝ­ar.

Nřveri­ rakst Úg hins vegar ß kenningu sem mig langar a­ vi­ra hÚr, kenningu sem sko­ar ßtr÷skunarsj˙kˇma ekki a­eins sem afur­ neyslusamfÚlagsins heldur sem endurspeglun e­a holdgerfingu grunngilda ■ess. Heimspekingurinn Susan Bordo hefur haldi­ ■vÝ fram a­ b˙lemÝusj˙klingurinn sÚ Ý raun holdgervingur hins kapÝtalÝska neyslu■egns, ■ar sem anorexÝa og offita eru ÷fgarnar sem skilgreina vi­mi­i­. Yfir striki­? Kannski ...og ■ˇ.

Susan Bordo leitast vi­ a­ ˙tskřra ■au menningarlegu skilyr­i sem gera ßtr÷skunarsj˙kdˇmum kleift a­ blˇmstra ß okkar tÝmum. H˙n gerir ■a­ me­ ■vÝ a­ lesa Ý merkingu hins hins granna lÝkama Ý samfÚlagi okkar, en hinn granni lÝkami er ßn efa ßhrifamesta sta­alÝmynd lÝkamans (kvenlÝkamans au­vita­ sÚrstaklega, en ■a­ tek Úg ekki til umfj÷llunar n˙). Bordo leitast vi­ a­ fletta hulunni af ■eim sßlfrŠ­ilega kvÝ­a og si­fer­ilegu gildum sem ■essi sta­alÝmynd endurspeglar ľ en eitt af ■eim gildum sn˙ast um ■a­ hvernig vi­ getum best stjˇrna­ lÝkamlegum hv÷tum okkar og ■rßm, svo ■a­ hagnist hinu kapitalÝska hagkerfi.

En hvar sjßum vi­ sta­alÝmynd hins granna lÝkama breg­a fyrir me­ ■eim gildum sem honum fylgja? Alls sta­ar au­vita­, en kvennabl÷­in eru klassÝskt dŠmi, enda er ■a­ svo a­ eigi karlinn a­ vera grannur ß konan a­ vera grennri. Ef Vikan gŠti tala­, myndi h˙n lÝklega segja eitthva­ ß ■essa lei­: äTil a­ vera hamingjus÷m ■arftu a­ hafa stjˇrn ß lÝkama ■Ýnum, kaupa megrunarv÷rur, en ekki missa t÷kin og mjˇkka of miki­, ■vÝ ■ß endar­u eins og ŮESSI greyi­ kona (myndskreytt vi­tal vi­ konu sem ■jßist af anorexÝu), en/og ■˙ ßtt lÝka skili­ a­ sleppa ■Úr, kauptu ■Úr ■ennan Š­islega mat, neyttu og njˇttu, en ekki sleppa taumnum, ■vÝ ■ß gŠtir­u enda­ eins og ŮESSI sorglega kona (mynd af offitusj˙klingi).ô Lykilor­in hÚr eru stjˇrna, kaupa, neyta, temja og skilabo­in eru vŠgast sagt ■versagnarkennd.

Eftir a­ hafa broti­ heilann um ■etta menningarfyrirbrig­i oft og lengi var ■a­ sem ferskur andblŠr a­ morgni a­ lesa kenningar Bordo en h˙n ˙tskřrir ■essa ■vers÷gn svona:

Vegna mˇtsagna Ý uppbyggingu hagkerfisins Ý okkar ■rˇu­u ˙tgßfu af kapÝtalÝsku neyslusamfÚlagi ß sÚr sta­ ˇst÷­ug og mˇtsagnakennd persˇnusk÷pun einstaklinga. Annars vegar, sem äframlei­slu-sjßlfô ■urfa einstaklingar a­ geta hafi­ sig yfir hvatir og ■rßr, slegi­ ■eim ß frest, bŠlt ■Šr ni­ur, en hins vegar, sem äneyslu-sjßlfô ■jˇna ■eir kerfinu me­ takmarkalausri getu sinni til a­ gefa eftir og gefa sig ■rßnni og hv÷tunum ß vald. Vi­ ■urfum a­ geta svissa­ ß milli ■essara äperˇnuleikaö ß hverjum degi og stjˇrnun ■arfa og hvata ver­ur okkur ■vÝ ˇendanlegt verkefni. Vi­ erum umkringd freistingum, en vei okkur ef vi­ gefum tauminn of slakan.

Matur og megrunark˙rar eru sß vettvangur ■ar sem ■essar mˇtsagnir spilast hva­ skřrast ˙t a­ mati Bordo. Auk ■versagnarkenndra skilabo­a marka­arins (sem sett voru Ý munn Vikunnar hÚr a­ ofan) er sÝfellt gefi­ Ý skyn a­ ■vers÷gnin sÚ Ý raun ekki til; a­ vi­ getum fengi­ hvort tveggja: fengi­ ■a­ sem vi­ viljum (grannan lÝkama) n˙na. Og a­ vi­ getum grennst, jafnvel ßn ■ess a­ neita okkur um mat. Ůannig eru megrunark˙rar eftirsˇknarver­ari ■vÝ styttri tÝma sem ■a­ ß a­ taka a­ ver­a mjˇ, og ■vÝ minni vinnu og svelti sem ■eir ˙theimta. A­almßli­ er a­ ■÷rf ■inni til a­ nß stjˇrn ß lÝkama ■Ýnum ver­i fullnŠgt sem fyrst.

═ raunveruleikanum hins vegar er ■vers÷gnin ekki svo au­veldlega leyst, h˙n er ßkve­in ä˙lfakreppaô ■ar sem sjßlfi­ er rifi­ Ý tvŠr andstŠ­ar ßttir. Ůessi ■vers÷gn er ekki tilviljun ■vÝ h˙n er hluti af svokalla­ri äneyslu-ßstrÝ­uö sem hefur mˇtast Ý gegnum s÷guna og sem ˙tilokar allar tilhneigingar Ý ßtt til jafnvŠgis, me­alhˇfs, r÷khugsunar og forsjßlni. Vi­ erum skilyrt til ■ess a­ missa stjˇrnina vi­ ■a­ a­ sjß girnilegar matv÷rur og getum a­eins nß­ yfirh÷ndinni me­ ■vÝ a­ byggja upp strangar varnir gegn ■eim. Granni lÝkaminn stendur fyrir go­s÷gnina um hina fullkomnu sjßlfsstjˇrn, ■ar sem allt er Ý r÷­ og reglu ■rßtt fyrir ■versagnir neyslusamfÚlagsins.

Eins og ■etta sÚ ekki nˇg ■ß leggur Bordo til a­ me­ ■essum tveimur sjßlfum, framlei­slusjßlfinu og neyslusjßlfinu, sÚ b˙lemÝusj˙klingurinn Ý raun lifandi kominn. Hvort sem ■essi ■vers÷gn kemur fram Ý megrunark˙rum e­a einhverju ÷­ru ■ß finna m÷rg okkar lÝklega fyrir ■vÝ a­ sveiflast ß milli ■ess a­ vera äskilvirkô ß daginn og äsleppa sÚrô ß kv÷ldin og um helgar (hvort sem ■a­ er Ý mat, drykkju e­a ÷­rum lystisemdum). A­ ■essu leyti er s˙ heg­un sem skilgreinir sj˙kdˇminn b˙lemÝu einkennandi fyrir n˙tÝma persˇnuleikamˇtun ■vÝ ■ar kemur fram heg­un sem samsvarar nßkvŠmlega ■essu hungri Ý ˇhefta neyslu annars vegar (kemur fram Ý ˇstřranlegu ßtŠ­i sj˙klingsins) og hins vegar s˙ krafa a­ vi­ t÷kum okkur saman Ý andlitinu, lßtum renna af okkur og nßum aftur sjßlfsstjˇrn ß mßnudagsmorgni (sem speglast Ý ■÷rf sj˙klingsins fyrir a­ kasta upp og ■rßhyggju fyrir lÝkamsrŠkt).

Og hvernig tengist svo anorexÝa og offita ■essari ■vers÷gn e­a ä˙lfakreppuô n˙tÝmasjßlfsins? A­ mati Bordo er ■a­ ekki skrřti­ a­ vi­ upplifum äfaraldurô anorexÝu Ý samfÚlagi ■ar sem offita er lÝka a­ aukast. Ůvert ß mˇti er e­lilegt a­ vi­ upplifum samhli­a aukningu ß hvoru tveggja: ■etta sřnir fram ß ˇst÷­ugleika persˇnuleikamˇtunar Ý n˙tÝmasamfÚlagi, ■.e. erfi­leikana vi­ a­ finna jafnvŠgi milli framlei­slu- og neysluhli­ar sjßlfsins. ┴ me­an b˙lemÝa holdgerir ˇst÷­uga ˙lfakreppu neyslusamfÚlagsins ■ß bjˇ­a anorexÝan og offitan upp ß ßkve­na älausnô ß henni. Ůannig er hŠgt a­ sjß anorexÝu sem ÷fgafulla ˙tgßfu af getunni til sjßlfsafneitunar og bŠlingar ■arfa og hvata (vinnusi­fer­i­ Ý blˇma), og offitu er hŠgt a­ sjß sem ÷fgafulla ˙tgßfu getunnar til a­ lßta undan ■÷rfum (neysluhyggja Ý blˇmstrun).

Ătlun mÝn me­ ■essu innleggi er ekki a­ segja sannleikann um megranir, ßtraskanir e­a kapÝtalisma. Ekki einu sinni a­ gera kenningum Susan Bordo almennileg skil. Me­ ■essari hra­so­nu ˙tgßfu af hugmyndum hennar um ■versagnarkennt sjßlf hins kapÝtalÝska neyslusamfÚlags og birtingarmynd ■ess Ý ßtr÷skunarsj˙kdˇmum n˙tÝmans, vil Úg einungis leggja nřmˇ­ins lˇ­ ß vogarskßlarnar Ý umrŠ­unni um sta­alÝmyndir, megranir og ßtr÷skun me­ von um a­ vÝkka ˙t umrŠ­una.

Ůa­ er von mÝn a­ Megrunarlausi dagurinn veki okkur ÷ll til umhugsunar og a­ vi­ t÷kum ekki frÝ frß megrun a­eins Ý einn dag heldur huglei­um fyrir alv÷ru: stelpur, erum vi­ bara a­ ■jˇnusta milljˇndollara fyrirtŠkin me­ ■vÝ a­ sveiflast ß milli ßts og hungurs og missa stjˇrn ß buddunni Ý lei­inni e­a ... grŠ­um vi­ sjßlfar eitthva­ ß ■essu lÝka? A­ lokum segi Úg Ý anda EirÝks Haukssonar ß pl÷tunni Jˇl alla daga: ä╔g vildĺa­ alla daga vŠri megrunarlausi dagurinnô.

Hˇpumst ß dagskrß Megrunarlausa dagsins, Ý Ískju, Hßskˇla ═slands klukkan 13:00!

ai


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur