á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Menntamßl   

Eru einkagrunnskˇlar nau­synlegir?

26.5.2006

═ a­draganda sveitarstjˇrnarkosninga hefur talsvert bori­ ß umrŠ­u og skrifum um mikilvŠgi ■ess a­ fj÷lga einkaskˇlum Ý h÷fu­borginni ■vÝ einkaskˇlar bŠti menntakerfi­. Helst vakti athygli mÝna grein eftir Ůorbj÷rgu Helgu Vigf˙sdˇttur, frambjˇ­anda sjßlfstŠ­ismanna og rß­gjafa menntamßlarß­herra, me­ yfirskriftinni Vi­unandi skˇlar. Ůar kemur fram s˙ sko­un a­ Ýslenska skˇlakerfi­ hangi Ý me­altalinu og a­ me­ ■vÝ a­ einkavŠ­a fleiri skˇla myndi s˙ a­ger­ sjßlfkrafa hÝfa upp ˇ■arflega slakan ßrangur okkar Ý samanbur­i vi­ a­rar ■jˇ­ir.

Mßli sÝnu til stu­nings nřtir h˙n sÚr ni­urst÷­ur ˙r Pisa-samanbur­arrannsˇkninni ß getu 15 ßra nemenda Ý stŠr­frŠ­i, lestri og ■rautalausnum Ý l÷ndum OECD og vÝ­ar. Ůar kemur fram a­ innan OECD-landanna eru a­ me­altali 10% barna Ý sjßlfstŠ­um skˇlum (mikill meirihluti tekna kemur frß rÝkisvaldi) og 6% Ý einkaskˇlum (meirihluti tekna kemur frß einkaa­ilum). ┴ ═slandi eru 0,8% barna Ý sjßlfstŠ­um skˇlum og enginn skˇli er rekinn sem einkaskˇli. Ůetta finnst Ůorbj÷rgu skelfilegt og vill äbŠta ˙rô.

═ Pisa 2003 var ═sland Ý 14. sŠti af 41 ■ßttt÷ku■jˇ­ ef mi­a­ er vi­ me­altalseinkunn ˙r stŠr­frŠ­i. ═slenskir nemendur stˇ­u sig a­eins betur en danskir nemendur (15. sŠti), sŠnskir (17.), breskir (18.) og miklu betur en norskir (23.) og amerÝskir nemendur (28.-29.) en ■etta eru ■au l÷nd sem vi­ berum okkar gjarnan saman vi­.

Helstu r÷kin fyrir hugmyndum um einkavŠ­ingu eru ■au a­ ekki reynist nˇgu mikill ßrangursmunur ß einst÷kum grunnskˇlum ß ═slandi og ■a­ ■urfi a­ auka valfrelsi foreldra. Ůorbj÷rg segir: äŮessar ni­urst÷­ur gefa vÝsbendingar um a­ breytingar sÚu nau­synlegar ■vÝ a­ ■au l÷nd sem sřndu lÝtinn sem engan mun ß milli skˇla eru ÷ll fyrir ne­an OECD me­altali­ Ý lestrargetu og stŠr­frŠ­i og eiga mj÷g fßa nemendur sem gengur mj÷g vel e­a mj÷g illa Ý nßmiô. Ůa­ er rÚtt a­ lÝtill ßrangursmunur er milli skˇla hÚr en ■a­ ß einnig vi­ um Finnland sem er nŠst ═slandi Ý litlum skˇlamun. Finnar nß­u, ■rßtt fyrir ■a­, 2. sŠti Ý stŠr­frŠ­ißrangri Ý Pisa. Ůessi tv÷ l÷nd hafa einnig fßa nemendur Ý ne­sta ■repi af sex ■repum einkunnaskalans mi­a­ vi­ a­rar ■jˇ­ir. ═ mÝnum huga er ■a­ gle­iefni.

Rannsˇknir hafa sřnt a­ breytileiki Ý ßrangri milli skˇla almennt skřrist helst af fÚlags-, efnahags- og menningarlegum ■ßttum. Ůar sem fyrirfinnst mikill ßrangursmunur milli skˇla ■ř­ir ■a­ gjarnan a­ nemendur me­ miki­ fÚlagslegt, menningarlegt og efnahagslegt au­magn ganga Ý sama skˇlann og ■eir sem hafa minna af slÝku au­magni ganga Ý annan skˇla. Ůetta hefur frß fornu fari veri­ nefnt stÚttaskipting og birtist a­ sjßlfs÷g­u gl÷gglega Ý amerÝskum grunnskˇlum. Ůessi stÚtta- og menningara­greining Ý BandarÝkjunum sem bŠ­i er milli skˇla og ekki sÝ­ur innan skˇla me­ getuskiptu bekkjakerfi eykur ß misrÚtti en řtir ekki undir betri ßrangur eins og sÚst vel ß st÷­u BandarÝkjanna Ý Pisa. Ůa­ sem hins vegar einkennir Ýslenskt menntakerfi (og ■a­ finnska) er a­ efnahags- og fÚlagslegur bakgrunnur vir­ist lÝti­ stjˇrna ßrangri nemenda og hvar nemendur sŠkja skˇla (■.e. ■ar sem fˇlk hefur val um skˇla eins og ß h÷fu­borgarsvŠ­inu), en hvort tveggja eru mj÷g ßhrifamiklar breytur vÝ­ast hvar.

Ůegar l÷g­ er ßhersla ß frelsi og val til ■ess a­ auka ßrangursbil milli skˇla getur ■a­ or­i­ til ■ess a­ auka ß ˇj÷fnu­. Eitt er a­ hafa valkosti og anna­ a­ fß ■ß kosti sem ma­ur vill. Rannsˇknir hafa sřnt a­ b÷rn Ý lŠgri stÚttum Ý Bretlandi eru mun ˇlÝklegri til a­ fß inng÷ngu Ý ■ß skˇla sem ■au äveljaô sÚr en milli- og efristÚttarb÷rn, ˇhß­ einkunnum. A­ sjßlfs÷g­u reyna skˇlar a­ keppa um äbesta vi­skiptavininnô og ■a­ a­ velja nemendur me­ ärÚttaô au­magni­ tryggir or­spor og ßrangur skˇlans. Franski frŠ­ima­urinn Bourdieu benti ß a­ slÝkt menntakerfi gŠti skapa­ og endurskapa­ stÚttamismunun. ═ ReykjavÝk gefst fˇlki n˙ kostur ß a­ velja hva­a skˇla sem er fyrir b÷rnin sÝn en ■ar sem ■eir teljast enn■ß flestallir gˇ­ir ■urfa foreldrar ekki a­ hendast me­ barni­ Ý hinn enda bŠjarins (me­ tilheyrandi ˙tblßstursmengun og ˇ■arfa tÝmaey­slu) til a­ koma ■vÝ Ý skˇlann heldur geta nŠr alltaf treyst hverfisskˇlanum. Eins ber ■ess a­ geta a­ Ýslenskir skˇlar me­ allri sinni stÚttabl÷ndun hafa skapa­ sÚr margvÝslegar og ˇlÝkar stefnur sem sřnir a­ rekstrarform ■arf ekki a­ a­ hindra slÝka fj÷lbreytni. Ůeir mŠlikvar­ar sem nota­ir eru til a­ meta skˇlastarf nß hins vegar ekki a­ mŠla og meta ■ß fj÷lbreytni a­ neinu marki, nÚ er til matskerfi ß ═slandi sem metur sÚrstaklega frumkvŠ­i, nřmŠli e­a jafnrÚtti innan skˇla.

Rannsˇknir hafa sřnt a­ stÚtta- og menningarbl÷ndunin er jßkvŠ­ fyrir ßrangur og lř­rŠ­is■ßttt÷ku, ■.e. a­ lÝklegra er a­ fleiri nßi vi­unandi ßrangri. ŮvÝ er ■a­ ekki rÚtt eins og svo margir halda a­ jafnrÚtti dragi ˙r ßrangri. Ůa­ er einnig athyglisvert a­ Ý landinu ■ar sem ■essi hugsun um fj÷lbreytileika rekstrarforma hefur fengi­ a­ blˇmstra hva­ lengst, ■.e. Ý BandarÝkjunum, eru nemendur Ý hŠsta ■repi einkunnaskalans einungis um 2% bori­ saman vi­ 4% Ýslenskra nemenda. ŮvÝ er ljˇst a­ einkaskˇlar eru ekki trygging fyrir fleiri toppnemendum.

Innihald okkar grunnmenntunar hefur fleytt okkur langt og skila­ okkur fram˙rskarandi hßskˇlafˇlki; lř­rŠ­isleg ■ßtttaka og virkni Ý a­ hafa ßhrif ß sitt nßnasta umhverfi er nßnast hvergi eins mikil og ß ═slandi. S˙ sta­reynd a­ a­eins 5% eru Ý ne­sta ■repi einkunnaskalans ß ═slandi, t.d. mi­a­ vi­ 10% Ý BandarÝkjunum, tengist einmitt jafngildisßherslum, bŠ­i Ý hagkerfinu og menntakerfinu.

SamkvŠmt g÷gnum ˙r Pisa er ljˇst a­ menntakerfi okkar er gott, bŠ­i hva­ var­ar ßrangur og jafnrÚtti, ■ˇtt alltaf megi gera betur. Ůa­ er jßkvŠtt a­ fj÷lga toppnemendum en einkavŠ­ing er augljˇslega ekki ÷rugg lei­ a­ ■vÝ marki. Hins vegar kemur ■a­ ekki ß ˇvart a­ Ý kj÷lfar aukinnar stÚttaskiptingar ß ═slandi komi upp ■rřstingur um a­ fj÷lga einkaskˇlum.

Berglind Rˇs Magn˙sdˇttir


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur