Mśrinn-vefrit um žjóšmįl, pólitķk og menningu
Mśrinn-vefrit um žjóšmįl, pólitķk og menningu
 

   Menning   

Magnašur fagnašur

2.6.2006

Žvķ hefur oft veriš haldiš fram aš nóbelsveršlaun ķ bókmenntum séu til žess fallin aš binda endi į feril höfunda. Um leiš og akademķan hafi veitt žeim nįš sķna, žį sé bśiš aš afgreiša žį, stofnanavęša žį og gera žį skašlausa. Ķ stuttu mįli sagt, draga śr žeim tennurnar. Ef nokkuš er til ķ žessu, žį hefur Harold Pinter kannske įkvešiš aš kvešja feril sinn sem skįld meš einu föstu lokabiti. Um žessar mundir standa yfir sżningar į verki hans Fögnuši ķ Žjóšleikhśsinu, en žaš er samiš 1999 og er žvķ nęstsķšasta verk hans. Sķšan hann samdi leikgeršina Remembrance of things past eftir skįldsagnabįlki Marcels Proust įriš 2000, žį hefur hann lżst žvķ yfir aš orka hans hafi ašallega beinst aš ljóšagerš. Ólķklegt er aš hann muni semja fleiri verk fyrir svišiš śr žessu, enda mašurinn į 76. aldursįri.

Fagnašur gerist į fķnum og flottum veitingastaš ķ London, en hann gęti žess vegna veriš ķ Reykjavķk enda er boršbśnašurinn fenginn aš lįni frį vinsęlu veitingahśsi hér ķ borg. Gestir stašarins gętu sömuleišis hęglega veriš nżrķkir Ķslendingar žó Pinter sé hér aš fjalla um stemningu sem er afsprengi Thatcher-tķmans į Englandi, stemningu sem lżsir sér ķ sišferšilegu tómarśmi og öfgakenndri efnishyggju. Hér eru sex manneskjur, žrjś pör, śti aš borša. Žetta fólk er hręšilegt. Žaš er svo lįgkśrulegt og ruddalegt aš manni finnst eiginlega nóg um, en žó er hér engin skrumskęling af hįlfu höfundar į ferš. Žetta er raunsętt verk. Svona tżpur eru į hverju strįi.

Leikstjórinn, Stefįn Jónsson, er greinilega vel mešvitašur um žetta, žótt kannske sé afar aušvelt aš laga žetta verk aš ķslenskum veruleika. Frįbęrlega glśrin svišsmynd Barkar Jónssonar skapar sjónręn įhrif, sem gera žaš aš verkum aš manni finnst allt sem fram fer standa sér nęr. Žegar franski rithöfundurinn Eric-Emmanuel Schmitt kom hingaš til lands sķšasta haust žį varpaši hann fram žeirri hugmynd aš mennska manns sé alls ekki sjįlfgefin, heldur verši hśn aš vera markmiš fyrir manninn til aš stefna aš, reyna aš öšlast. Aš öšrum kosti sé hann bara dżrategundin homo sapiens sapiens. Ómennin ķ leikriti Pinters eru ekki einu sinni aš reyna.

Hins vegar er verkiš um leiš afar tregafullt, žvķ lķf žessara persóna er svo tilgangslaust. Žęr hafa glataš einhverju mjög mikilvęgu. Kannski hęfileikanum til aš finna til meš öšrum, verša snortin af sįrsaukanum ķ veröldinni.

Žó er leikritiš ekki dķdaktķskt. Pinter predikar ekki, enda veit hann aš žaš er yfirleitt banabiti alls listfengis skįldverka aš predika yfir vištakendum žeirra, įhorfendum eša lesendum. Hlutleysi ķ list er naušsynlegt. Žaš tekur Pinter skżrt fram ķ nóbelsįvarpi sķnu sem nefnist List, sannleikur og stjórnmįl og hefur komiš śt ķ žżšingu Silju Ašalsteinsdóttur ķ Tķmariti mįls og menningar, 1. hefti 2006. Ķ lķfinu sjįlfu, hins vegar, er hlutleysi stranglega bannaš. Pinter hefur veriš virkur ķ stjórnmįlum ķ langan tķma, bęši sem ašgeršasinni og einnig sem höfundur skįldverka, erinda og pistla. Honum hefur veriš hent śt śr viršulegum samkomum ķ sendirįšum fyrir aš mótmęla. Fagnašur er ekki żkja pólitķskt verk. Žaš er einnig stutt verk, og kannske vegna žess aš ķ hugum Ķslendinga er magn oft žaš sama og gęši žį bżšst įhorfendum aš horfa į upptöku af fyrrnefndu nóbelsveršlaunaįvarpi į stóru tjaldi, eins og til aš drżgja leikhśsferšina. Žvķlķkur bitkraftur.

Fyrir žį sem ekki hafa žegar lesiš įvarpiš, annaš hvort į netinu eša ķ žżšingu Silju, žį er žaš eitt og sér mjög magnaš aš upplifa. Karlinn er oršinn nokkuš hrumur lķkamlega og situr meš teppi yfir hnjįm sķnum, en hann er fullkomlega ern og hikar ekki viš aš beita breišu spjótunum. Žetta var sķšasta og besta tękifęri hans til aš įvarpa heimsbyggšina eftir įratuga starf ķ žįgu frišar, mannréttinda og mannlegrar reisnar, og hann hugšist ekki lįta žaš fara til spillis. Óhvikandi kallar hann Bush og Blair žjóšarmoršingja og krefst žess aš Blair verši umsvifalaust dreginn fyrir strķšsglępadómstólinn (Blair hefur jś stašfest dómstólinn, žó aš Bush hafi ekki gert žaš).

Hann hvetur til žess aš glępaferill bandarķskra stjórnvalda ķ kalda strķšinu verši rannsakašur og skjalfestur mun żtarlegar en nś hefur veriš gert, og notar Nķkaragśa og villimannslega beitingu bandarķskrar utanrķkisstefnu žar mįli sķnu til stušnings. Hann gagnrżnir bandarķska utanrķkisstefnu vęgšarlaust, hann veit um hvaš hann er aš tala og hann gerir ekki mįlamišlanir. Žetta įvarp mun hiklaust verša tališ til žeirra merkustu sem flutt hafa veriš hjį sęnsku akademķunni, tķmamótaręša į borš viš žį sem William Faulkner flutti įriš 1949, og ķ rauninni er hįlfgeršur skandall aš ekki hafi veriš minnst į žaš einu orši ķ ķslenskum fjölmišlum fyrr en Silja Ašalsteinsdóttir birti žaš ķ heild sinni.

Pinter talar um žau hundruš žśsunda saklausra fórnarlamba sem dóu vegna bandarķskrar utanrķkisstefnu. Nema hvaš žetta fólk dó aldrei, samkvęmt oršręšu dagsins ķ dag. Žaš var ekki einu sinni til. Žaš er glettilegt hvernig verk Pinters endurspegla stjórnmįlasögu 20.aldar. Rauši žrįšurinn ķ žeim er hvernig tungumįl er notaš til aš sveipa sannleikann hulu og skapa žį śtgįfu af žeim atburšum sem gerst hafa sem henta manni sjįlfum, ķ endalausri togstreitu um völd. Rétt eins og persónur Pinters, eru stjórnmįlamenn og fjölmišlar okkar tķma aš skapa śtgįfu af lišnum atburšum sem hentar žeim. Ķ žeim tilgangi nota žeir tungumįliš til žess aš hylja, ķ staš žess aš afhjśpa.

Eins og įšur segir er Fagnašur ekki sérlega pólitķskt verk. En žaš inniheldur vissan sannleika. Žaš gerir ekki mįlamišlanir. Pólitķkusar fara meš ósannindi. Pólitķkusar gera mįlamišlanir gagnvart sannleikanum. Gegn žeim veruleika sem žeir hafa skapaš, gegn žeim vef lyga og blekkinga sem Pinter kallar svo og žeir hafa spunniš, eru skįldverk į borš viš žetta leikrit form andófs.

Nišurlag įvarpsins, ķ žżšingu Silju, er žetta:

„Ég trśi žvķ aš žrįtt fyrir grķšarlegan aflsmun žį sé žaš grundvallarskylda okkar sem manna aš sameinast um óhagganlega, stašfasta, eldheita, vitsmunalega įkvöršun um aš skilgreina raunverulegan sannleika lķfs okkar og samfélags. Žaš er ķ raun og veru kvöš į okkur.
Ef slķk įkvöršun veršur ekki hluti af pólitķskri sżn okkar žį er engin von til aš viš getum endurheimt žaš sem nś er nęrri žvķ glataš – mannlega reisn.“

kpó


Prenta grein   Senda grein   Tilvķsunar slóš



Leit   Eldra efni   Um Mśrinn
Forsķša   Efst į sķšu
Rss straumur