á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Byltingin   

Fidel fer Ý frÝ

2.8.2006

Einn seigasti byltingarma­ur 20. aldar hefur n˙ tilkynnt a­ hann sÚ kominn Ý veikindaleyfi fram ß haust. Fidel Castro ver­ur 80 ßra ■ann 13. ßg˙st og hefur veri­ Š­sti rß­ama­ur ß K˙bu frß ■vÝ a­ byltingarher hans hertˇk Havana ß nřßrsdag 1959. Allan ■ann tÝma hafa rÝkisstjˇrnir BandarÝkjanna reynt me­ rß­um og dß­ a­ grafa undan stjˇrn Castros og fj÷lmennt ˙tlagasamfÚlag Ý Florida hefur veri­ ßlÝka ÷flugur ■rřstihˇpur ß BandarÝkja■ingi og vinir ═sraelsstjˇrnar.

RˇttŠklingar um allan heim, en ■ˇ einkum Ý ■rˇunarl÷ndum, hafa dß­ Castro fyrir a­ standa uppi Ý hßrinu ß BandarÝkjastjˇrn. ┴ sama tÝma tala Ýhaldsmenn um Castro eins og aldrei hafi veri­ neinn einrŠ­isherra Ý Rˇm÷nsku AmerÝku nema hann. MannrÚttindasamt÷k hafa gagnrřnt pˇlitÝskar ofsˇknir og ofbeldi gagnvart stjˇrnarandstŠ­ingum. ┴ hinn bˇginn hefur almenn menntun ß K˙bu veri­ lofu­, enda langt umfram ■a­ sem ■ekkist Ý grannrÝkjunum. Mesta stolt K˙bumanna er ■ˇ heilbrig­iskerfi­ sem hefur tryggt a­ me­alŠvilÝkur ß K˙bu eru ■Šr s÷mu og Ý BandarÝkjunum, ■rßtt fyrir a­ kostna­ur sÚ a­eins brot af ■vÝ sem tÝ­kast Ý paradÝsinni Ý nor­ri, 251 dollari ß mann gegn 5711.

Castro hefur veri­ ■aulsetinn ß valdastˇli og er enn■ß sjßlfum sÚr lÝkur. SkŠruli­ab˙ningurinn og l÷ngu rŠ­urnar geta hins vegar villt fˇlki sřn ■vÝ a­ Ý raun hefur rÝkisstjˇrn Castros ß l÷ngum ferli gengi­ Ý gegnum umbyltingar og vi­sn˙ning sem hef­u ri­i­ m÷rgum einrŠ­isherranum a­ fullu.

┴­ur en Castro komst til valda sˇr hann sig a­ m÷rgu leyti Ý Štt byltingar-, Šsinga- og Švintřramanna sem h÷f­u mˇta­ s÷gu K˙bu ß 19. og 20. ÷ld. ═ upphafi b÷r­ust ■essir byltingarseggir gegn nřlendustjˇrninni ß Spßni og litu ■ß margir ■eirra ß BandarÝkin sem helstu von frelsisvina. Nřlendustjˇrn BandarÝkjanna ß K˙bu 1898-1902 og ni­urlŠgjandi afskipti af innanlandsmßlum eyjarinnar Ý kj÷lfari­ ger­u ■a­ hins vegar a­ verkum a­ arftakar JosÚ MartÝs litu ß Sßm frŠnda sem h÷fu­sto­ innlendrar valdastÚttar. Castro feta­i Ý fˇtspor margra sem risi­ h÷f­u upp til h÷fu­s innlendri og erlendri k˙gun, en tilt÷lulega fßmennur her hans nß­i ˇvŠntum ßrangri Ý barßttunni vi­ einrŠ­isstjˇrn m˙lattans Batista Ś sem ßtti a­ m÷rgu leyti ekkert sÝ­ur litrÝkan feril en Castro.

Fyrstu ßr byltingarstjˇrnarinnar einkenndust af heimabrugga­ri rˇttŠkni ■ar sem h÷fu­ßhersla var l÷g­ ß dreifingu jar­nŠ­is til bŠnda og stˇrkarlalega uppbyggingu menntakerfisins. Ůessar kerfisbreytingar fengu ■egar Ý sta­ h÷r­ vi­br÷g­ frß BandarÝkjastjˇrn sem vildi einungis sjß blßa einrŠ­isherra Ý Mi­-AmerÝku, ekki rau­a. H˙n stˇ­ fyrir valdarßnstilraun ß K˙bu 1961 ■ar sem endurtaka ßtti leikinn frß Guatemala 1954. H˙n fˇr ˙t um ■˙fur og reyndist Castro staddur ß byrjunarreit en ekki endapunkti. A­ s÷gn hefur bandarÝska leyni■jˇnustan gert 638 tilraunir til a­ rß­a Castro af d÷gum og er ■ˇ ekki vÝst a­ nßkvŠmt sÚ tali­.

Castro haf­i ■ß ■egar halla­ sÚr a­ SovÚtm÷nnum til a­ tryggja ÷ryggi landsins og ■eir fluttu ■anga­ kjarnorkuflaugar 1962 - sem voru bŠ­i settar upp og teknar ni­ur aftur ßn ■ess a­ sÚrstaklega vŠri leita­ sam■ykkis K˙bumanna. ═ innanrÝkismßlum haf­i Castro hins vegar enn ß sÚr yfirbrag­ heimatilb˙innar rˇttŠkni og komm˙nistar h÷f­u tilt÷lulega takmarka­a a­ild a­ stjˇrn hans. ═ lok 7. ßratugarins ßkva­ Castro hins vegar a­ taka upp austantjaldsstjˇrnarhŠtti Ý heilu lagi. Stjˇrnkerfi landsins var endurskipulagt frß grunni og ßri­ 1976 var sam■ykkt nř stjˇrnarskrß a­ sovÚskri fyrirmynd. ١ skipti jafnvel meira mßli a­ efnahagur landsins var endurskipulag­ur ß grundvelli sykurs÷lu ß mj÷g gˇ­um kj÷rum til komm˙nistarÝkja. HÚr gekk Castro gegn rß­um byltingarfÚlaga sÝns Che Guevara sem haf­i vara­ mj÷g vi­ ■vÝ a­ gera K˙bumenn hß­a framlei­slu ß einni landb˙na­arafur­.

┴ sama tÝma voru K˙bumenn i­nir vi­ a­ styrkja byltingarhreyfingar Ý AfrÝku, ekki sÝst Ý Angola. Ůar unnu K˙bumenn frŠkinn sigur ß skŠruli­um sem ger­ir voru ˙t af stjˇrn Su­ur-AfrÝku. Telja ■eir sig me­ nokkrum rÚtti hafa grafi­ undan apartheidkerfinu. Nelson Mandela er ß sama mßli og hefur Castro alltaf ßtt hauk Ý horni ■ar sem hann er. Ekki voru allir vinir Castros Ý AfrÝku jafn ge­slegir, t.d. bl÷ndu­u K˙bumenn sÚr Ý strÝ­ E■ݡpÝu vi­ SˇmalÝu til stu­nings einrŠ­isherranum Mengistu Haile Mariam - sem ß sÚr fßa a­dßendur n˙ ß d÷gum.

Ůetta hrundi svo allt saman 1991-1994. SovÚtmenn hŠttu a­ kaupa sykur og selja olÝu ß hagstŠ­u ver­i og reyndist efnahagur K˙bu ■ola ■au umskipti illa. Landi­ gekk Ý gegnum har­a efnahagskreppu ß ■essum tÝma og Castro neyddist til a­ skipta aftur um stefnu. Undanfarinn ßratug hefur fer­amannai­na­ur or­i­ a­ undirst÷­uatvinnugrein K˙bu, en einnig hafa K˙bumenn noti­ mikilla birg­a af nikkel sem ■ar er a­ finna. SykurrŠktin mß hins vegar muna sinn fÝfil fegri. Ůß vir­ist olÝuleit K˙bumanna hafa bori­ ßrangur og ■vÝ er spß­ a­ olÝuvinnsla muni aukast ■ar verulega eftir 3-4 ßr. Allt hefur ■etta gerst ■rßtt fyrir vi­skiptabann sem hefur veri­ framfylgt af mikilli h÷rku af BandarÝkjastjˇrn Ý 45 ßr ßn nokkurra jßkvŠ­ra aflei­inga. Ůvert ß mˇti mß Štla a­ and˙­ K˙bumanna ß yfirgangi yfirvalda Ý BandarÝkjunum hafi rß­i­ mestu um a­ ■eir risu ekki gegn Castro ■egar efnahagslŠg­in var sem kr÷ppust fyrir r˙mum ßratug.

Flestir stjˇrnmßlaskřrendur eru sammßla ■vÝ a­ Fidel Castro hafi haft mun minni afskipti af stjˇrnun landsins undanfarin 15 ßr en ß­ur. Hann hefur hins vegar noti­ ■ess Ý ellinni a­ sjß vinveittar rÝkisstjˇrnir komast til valda Ý sÝfellt fleiri l÷ndum Rˇm÷nsku AmerÝku. Heimsˇkn Jˇhannesar Pßls pßfa til K˙bu ßri­ 1996 var­ til ■ess a­ styrkja rÝkisstjˇrnina Ý sessi, en ß hinn bˇginn var h˙n einnig vatn ß myllu ka■ˇlskra andˇfsmanna. Ůeir eru ÷flugasta andˇfshreyfingin sem starfar ß K˙bu og vir­ast tilt÷lulega ˇhß­ir ˙tl÷gunum ß Florida

Veikindi Castros a­ undanf÷rnu hafa řtt undir vangaveltur um a­ umskipti sÚu Ý nßnd ß K˙bu, ekki sÝst me­al ■eirra sem halda a­ byltingin ■ar sn˙ist fyrst og fremst um persˇnu Castros. Castro hefur ■egar lřst ■vÝ yfir a­ arftaki hans ver­i brˇ­ir hans, Ra˙l Castro. Hann er 75 ßra og er einn fßrra upphaflegra samstarfsmanna Castros sem enn eru vi­ stjˇrnv÷linn. Sem yfirma­ur hersins er hann mj÷g valdamikill en aldurinn er ■ˇ farinn a­ segja til sÝn. Ef Ra˙l lifir brˇ­ur sinn af mun hann eflaust nß a­ ver­a forseti, en augljˇslega ekki til langs tÝma.

Allt frß 1993 hefur Ricardo Alarcˇn, forseti ■ingsins, veri­ einn helsti talsma­ur rÝkisstjˇrnarinnar og kemur oft fram ß erlendum vettvangi Ý sta­ Castros. Er stundum tali­ a­ v÷ld hans sÚu engu minni en CastrobrŠ­ranna. Hann er hins vegar or­inn 69 ßra og er ■vÝ tŠplega framtÝ­arlei­togi landsins.

Í­ru mßli gegnir um varaforsetann Carlos Lage Davila sem er 54 ßra og er talinn vera hugmyndasmi­ur hinna miklu umskipta ß hagstjˇrninni ß K˙bu sem ßtt hafa sÚr sta­ undanfarinn ßratug. Af ÷­rum m÷nnum ß valdastˇlum er utanrÝkisrß­herrann Felipe PÚrez Roque ßberandi yngstur, a­eins 41 ßrs. Hann vir­ist vera mj÷g tryggur Castro og vera mß a­ hinn aldni forseti ve­ji ß hann sem framtÝ­arlei­toga landsins. Einhver hinna yngri manna kynni a­ taka upp ß ■vÝ a­ gera einhverjar breytingar ß stjˇrnkerfi landsins Ý frjßlsrŠ­isßtt ■egar frß lÝ­ur, en ■eirra er ekki a­ vŠnta um sinn.

Utan K˙bu eru svo a­ilar sem eru b˙nir a­ draga upp framtÝ­arsřn sÝna fyrir eyjarskeggja. T.d. er rÝkisstjˇrn George W. Bush b˙in a­ gefa ˙t rŠkilega skřrslu um ■a­ hver framtÝ­ K˙bumanna eigi a­ ver­a. Yfirskriftin er a­ sjßlfs÷g­u: Efling lř­rŠ­is ß K˙bu. Raunar rß­a BandarÝkin n˙ ■egar yfir litlum skika af K˙bu, herst÷­inni Ý Guantanamo.

sj


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur