á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Lßtnir har­stjˇrar   

Alfredo Stroessner og arfleif­ hans

17.8.2006

┴ ■ri­judaginn anda­ist Alfredo Stroessner, fv. forseti Paraguay. Saddur lÝfdaga mŠtti ma­ur Štla ■vÝ a­ hann var or­inn 93 ßra en raunar mß geta ■ess a­ tveir nŠstu forsetar ß undan ur­u 96 ßra ■annig a­ embŠtti­ vir­ist heilsusamlegt. En ˇlÝkt ■eim sat Stroessner lengi Ý embŠtti, alls 35 ßr. Hefur enginn ■jˇ­arlei­togi Ý ßlfunni seti­ lengur nema sjßlfur Castro.

Stroessner var ■ˇ hreint enginn Castro. Ůvert ß mˇti var hann dŠmiger­ur su­ur-amerÝskur har­stjˇri, hŠgrisinna­ur hersh÷f­ingi sem rŠndi v÷ldum og strita­ist svo vi­ a­ sitja me­ vel■ˇknun au­manna og rß­andi afla. Var Stroessner raunar svo handgenginn borgaralegri hugmyndafrŠ­i a­ hann sat Švinlega Ý skjˇli stjˇrnmßlaflokks sem var raunar or­inn lÝti­ anna­ en nafn fylgismanna hans. Enn fremur lÚt hann endurkjˇsa sig ß nokkurra ßra fresti, alls ur­u kj÷rtÝmabilin ßtta. Voru ■ß ■Šgir stjˇrnarandstŠ­ingar fengnir til a­ halda uppi mßlamyndastjˇrnarandst÷­u.

Fyrir utan har­stjˇrnina var Stroessner einkum alrŠmdur fyrir tvennt. Annars vegar var hann einn af h÷fu­paurunum Ý kondorߊtluninni svok÷llu­u en ■a­ heiti bßru fj÷ldamor­ herforingjastjˇrna ArgentÝnu, Chile og Paraguay ß vinstrim÷nnum ■ar Ý landi, me­ ■egjandi sam■ykki BandarÝkjastjˇrnar og margra ■eirra Vesturlandab˙a sem ß sama tÝma h÷f­u miklar ßhyggjur af mannrÚttindabrotum Ý SovÚtrÝkjunum. Enn fremur var­ Paraguay a­ gri­asta­ afdanka­ra nasista ß valdatÝma hans. AlrŠmdastur ■eirra var sjßlfur Jˇsef Mengele sem ßtti fagurt Švikv÷ld ■ar Ý landi undir verndarvŠng Stroessners.

Sjßlfur var Stroessner raunar ■řskur a­ Štt en alls ˇtengdur nasistum a­ ÷­ru leyti en ■vÝ a­ hann var f˙s a­ taka vi­ ■eim eftir strÝ­. ═ Paraguay eru fj÷lmargir ■řskir innflytjendur enda hefur bjˇr lengi veri­ ■jˇ­ardrykkur ■ar Ý landi. Fa­ir Stroessners var einmitt bjˇrframlei­andi en sonurinn vildi ekki feta Ý fˇtspor hans heldur fˇr til nßms Ý herskˇla 17 ßra a­ aldri. Sk÷mmu sÝ­ar hˇfst hin illrŠmda Chaco-styrj÷ld vi­ BˇlivÝu ■ar sem 100 ■˙sund manns fÚllu og hefur Paraguay ekki teki­ ■ßtt Ý styrj÷ld sÝ­an. Styrj÷ldin tˇk sinn toll Ý hernum en eins dau­i er annars brau­. Stroessner reis hratt til metor­a og var or­inn major fyrir ■rÝtugt.

┴ millistrÝ­sßrunum var eins konar lř­rŠ­i Ý Paraguay en ˇst÷­ugt mj÷g og herforingjar ßberandi Ý stjˇrnmßlunum. Hßmarki var nß­ ßri­ 1947 ■egar borgarastyrj÷ld braust ˙t Ý landinu. Henni lykta­i me­ sigri rÝkisstjˇrnarinnar og Litaflokksins (ANR e­a Colorados) eftir miki­ mannfall og landflˇtta. ┴fram hÚlt ■ˇ ˇst÷­ugleikinn en Stroessner var­ jafnan ofan ß Ý ÷llum ßt÷kum og tˇk ■ßtt Ý kj÷ri Dr. Federico Chßvez sem forseta ßri­ 1950. Chßvez var aldra­ur ma­ur en ekki hersh÷f­ingi. Leist honum vel ß hinn unga Stroessner og ger­i hann a­ yfirmanni herafla Paraguay. Ekki reyndist trausti­ ver­skulda­. ┴ri­ 1954 steypti Stroessner Chßvez af stˇli Ý blˇ­ugri byltingu. Tveimur mßnu­um sÝ­ar var hann kosinn forseti landsins, ß vegum ANR. Flokkurinn var n˙ klofinn milli stu­ningsmanna Chßvez og Stroessners en ■eir sÝ­arnefndu nß­u fljˇtlega undirt÷kunum.

Fljˇtlega voru allir helstu andstŠ­ingar Stroessners Ý Litaflokknum komnir Ý ˙tleg­. Paraguay var­ brßtt a­ l÷greglurÝki ■ar sem ÷ll andsta­a var kŠf­ ni­ur. Komm˙nistar h÷f­u aldrei veri­ ßberandi Ý landinu en Stroessner var i­inn vi­ a­ kalla andstŠ­inga sÝna ■vÝ nafni og ßvann sÚr ■vÝ hylli BandarÝkjastjˇrnar sem enn einu sinni ve­ja­i ß blˇ­i drifinn har­stjˇra sem bandamann Ý nafni st÷­ugleika og barßttu vi­ heimskomm˙nismann.

┴ d÷gum Stroessners ur­u fß tÝ­indi Ý Paraguay. Ekki ver­ur af Stroessner teki­ a­ hann var klˇkur. Paraguay var fßtŠkt landb˙na­arland sem ■reifst ß ˇl÷glegum eiturlyfja˙tflutningi sem var undir stjˇrn valdaklÝku Stroessners og skipti hann au­num milli lagsmanna sinna. Sjßlfur gŠtti hann ■ess a­ ver­a ekki ßberandi rÝkari en fÚlagar sÝnir. LitrÝkur var hann ekki og varla hŠgt a­ hugsa sÚr har­stjˇra ˇlÝkari Idi Amin. Ekki var hann ■ˇ laus vi­ hÚgˇma og gjarn ß a­ nefna opinber mannvirki eftir sjßlfum sÚr. En Stroessner ■ˇtti ■ˇ traustur og ÷ruggur og ˇgna­i ekki li­sheildinni sem haf­i myndast Ý kringum hann. Ůannig ■ˇtti hann me­ eindŠmum lei­inlegur rŠ­uma­ur og laus vi­ allan kj÷r■okka Ś ■ˇ a­ vissulega nŠ­i hann oft kj÷ri me­ sÝnum eigin a­fer­um. Hins vegar var hann vinnusamur og nßkvŠmur og naut vir­ingar fyrir ■a­. Hann var einnig or­lag­ur sem snjall skßkma­ur.

Ůeir sem rita­ hafa um Stroessner lßtinn hafa lÝka bent ß a­ ■a­ fÚll vissulega Ý hans hlut a­ n˙tÝmavŠ­a Paraguay og ß sinn hßtt var stjˇrnartÝmi hans framfaraskei­, eins og raunar StalÝnskei­i­ Ý SovÚtrÝkjunum. Duglegur var hann vi­ a­ leggja ■jˇ­vegi og segir sagan a­ hann hafi jafnan haft ß hreinu hversu margir kÝlˇmetrar hafi veri­ lag­ir ß hverju ßri. Hafa ■eir sem minnast hans n˙ haft ß or­i a­ ˇskipulag­ir glŠpir hafi veri­ nŠsta fßgŠtir ß hans d÷gum. ═b˙ar Asuncion lŠstu hvorki bÝlum sÝnum nÚ h˙sum og ■eir sem hlřddu Stroessner h÷f­u ■a­ a­ m÷rgu leyti ßgŠtt. Raunar vekur nokkra athygli hversu bla­amenn lßta Stroessner njˇta ■ess sem hann ger­i vel ■vÝ a­ ■vÝ er gjarnan haldi­ fram a­ a­eins Castro fßi slÝka me­fer­ hjß ävinstrisinna­riô pressu.

Kosningar voru haldnar reglulega og stjˇrnarandst÷­uflokkar sßtu ■Šgir ß ■ingi. Ůa­ starfa­i allan tÝmann og ger­i ■a­ sem foringinn vildi. Til dŠmis afnam ■a­ bann vi­ endurkj÷ri forseta. Stroessner var ■annig ekki jafn hreinrŠkta­ur herstjˇri og vinir hans Ý ArgentÝnu og Chile ■vÝ a­ allt hans rÝki var stimpla­ af stofnunum lř­rŠ­is og ■ingrŠ­is. Raunveruleg v÷ld hans voru hins vegar grundv÷llu­ ß stu­ningi hersins og leyni■jˇnustu sem kŠf­u alla raunverulega andst÷­u Ý fŠ­ingu. En Stroessner naut lÝka stu­nings margra venjulegra borgara sem litu ß hann sem brjˇstv÷rn gegn komm˙nismanum og tryggingu fyrir st÷­ugleikanum Ś manninn sem fŠr­i Paraguay fri­ og velsŠld. Allt ■a­ fˇlk deilir ßbyrg­ hans ß kondorߊtluninni en gagnrřni ß hana hefur lÝtt beinst a­ Stroessner til ■essa. Jafnvel ■ar var hann lÝtt ßberandi litlibrˇ­ir ˙r landi sem kemst sjaldan Ý frÚttir. En vissulega ger­i a­ild hans a­ ■essum fj÷ldamor­um hann ˇvinsŠlan me­al bandarÝskra stjˇrnvalda ß d÷gum Carters. Ůegar Reagan tˇk vi­ v÷ldum ßtti hann Ý fullu fangi vi­ a­ rÚttlŠta ■ßttt÷kuna Ý borgarstyrj÷ldinni i Nicaragua sem barßttu fyrir lř­rŠ­i og var greinilega tilb˙inn a­ fˇrna Stroessner. Voru ■ß fßir vinir eftir a­rir en Taiwan, Chile Pinochets og Su­ur-AfrÝka me­ sÝna apartheidstefnu. Mikill missir var gamla manninum a­ Somoza Ý Nicaragua en eftir a­ ■eim kˇna var steypt flř­i hann einmitt til Paraguay ■ar sem hann var plaffa­ur ni­ur ß g÷tum Asuncion ßri­ 1980.

═ augum Stroessners sjßlfs var rÝki hans nŠsta fullkomi­ en s˙ äsŠlaô gat ekki vara­ a­ eilÝfu. Stroessner hvarf mj÷g ˇvŠnt og hratt af stˇli Ý febr˙ar ßri­ 1989, fyrstur af m÷rgum langlÝfum lei­togum til a­ yfirgefa forsetah÷ll sÝna ■a­ ßr. Sonur Stroessners haf­i gengi­ a­ eiga dˇttur eins elsta bandamanns hans, Andres Rodriguez, sem var talinn nŠstvaldamesti ma­ur landsins (og var stundum kalla­ur tÝgrisdřri­). En Ý ßrsbyrjun ßkva­ Stroessner a­ tÝmi vŠri kominn til a­ setja vin sinn ß eftirlaun. Rodriguez var ß annarri sko­un og steypti Stroessner Ý blˇ­ugri byltingu. Lauk 35 ßra har­stjˇrn Ý landinu ■ar me­ ˇvŠnt ß nokkrum klukkutÝmum. Rodriguez flŠktist hins vegar Ý ■eirri atbur­arßs sem hann haf­i komi­ af sta­ og kom a­ lokum ß lř­rŠ­i Ý Paraguay ■ˇ a­ ■a­ hef­i sÝst veri­ honum Ý hug ■egar hann hˇf uppreisnina. Ein fyrsta ßkv÷r­un ■ingsins var raunar a­ takmarka setu forsetans Ý embŠtti.

Brotthvarf Stroessners var jafn laust vi­ dramatÝk og lÝf hans allt. Rodriguez leyf­i honum a­ flřja til BrasilÝu ■ar sem hann bjˇ sÝ­an Ý 17 ßr, vi­ gˇ­a heilsu uns hann veiktist nřlega eftir uppskur­. Kona Stroessners Eligia lÚst n˙na Ý vor en haf­i ■ß raunar l÷ngu yfirgefi­ mann sinn. Annar sonur hans lÚst fyrir m÷rgum ßrum en hinn er frßskilinn og einnig dˇttirin. Vinir hans h÷f­u flestir yfirgefi­ gamla manninn. Seinustu ßrin hafa lÝklega fßir Paraguayb˙ar veri­ jafn einmana og Alfredo Stroessner og er ekki reikna­ me­ fj÷lmenni Ý ˙tf÷rinni. Eins algj÷r og v÷ld hans virtust vera voru ■au fljˇt a­ gufa upp og eftir stendur ů ekki neitt.

ßj


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur