Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu
Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu

   Stalar   

Hvenr er maur reikistjarna?

26.8.2006

dgunum barst okkur s frtt a Plt teldist ekki lengur reikistjarna. Mun star stjrnufringa hafa teki essa kvrun eftir miklar og rkilegar vangaveltur. Ein af forsendunum fyrir breyttri (og lakari) stu Plts er vst a utarlega slkerfinu mun enginn hrgull vera hnttum af essu tagi og ekki leggja stjrnufringarnar a kalla alla reikistjrnur.

Sjlfur hefur Plt ekki breyst. Hnettirnir sem lkjast honum hafa lka veri til ratma. raun kemur hin nja kvrun aljasambands stjrnufringa Plt ekkert vi heldur snst hann um okkur sjlf. a skiptir mli hva vi kllum reikistjrnur v a vi urfum eim a halda.

Einu sinni voru reikistjrnurnar sj eins og vikudagarnir. tldust raunar sl og tungl vera reikistjrnur. t fr essum sj reikistjrnum var vikan til sem grundvllur llu tmatali okkar menningarheims. Knverjar ekktu smu reikistjrnur en tldu samt aeins fimm, v a eir su a slin og tungli voru ruvsi. essar fimm stjrnur tengdu eir vi frumefnin fimm sem skipta miklu mli knverskri heimspeki. Bablon kunnu menn a reikna ferir stjarnanna fr jru s og reiknuu ar me t hver r daganna skyldi vera. Vi bum enn a v.

Ferill Plts sem reikistjrnu var hins vegar skamvinnur. Hann sst ekki fyrr en 1930 egar stjrnufringurinn Clyde Tombaugh fann hann eftir nokkra leit. Hfu stjrnufringar leita hans um hr v a eir tldu snt a nnur reikistjarna hefi hrif gngu Neptnusar um slu. S sp reyndist raunar rng v a ljs kom a mat eirra massa Neptnusar var rangt. a var v hending a Plt fannst ar sem hann er.

Lengst af hefur hugi manna Plt veri ltill en er merkilegt a hann hefur aldrei veri meiri en einmitt nna, egar hntturinn hefur misst stu sna. nlegri skldsgu eftir Gregory Benford er v sp a lf muni finnast Plt. Nlega hafa fundist tv tungl sem fylgja hnettinum. au kallast Nix og Hydra. Geimflaugin New Horizons er lg af sta og stefnir a lendingu Plt eftir tp nu r, 14. jl 2015.

Spurningin um a hvort Plt teljist reikistjarna snst hins vegar um anna en hina fyrrverandi plnetu sjlfa. Hn snst um hugtk og stala, en n eirra getur verld ntmamannsins ekki rifist.. Aljasamband stjrnufringa kva a taka upp skilgreiningu v hva teljist vera reikistjarna, en eitt af frumskilyrunum er a hn hrindi fr sr rum geimfyrirbrum en eim sem yngdarafl hennar verkar . Plt uppfyllti ekki etta skilyri.

Nna telst Plt v vera dvergreikistjarna og fr stu samt nokkrum strri loftsteinum Kuiperbeltinu sem er utarlega slkerfinu. a uppgtvaist 1992 og hafa um 1000 geimfyrirbri fundist ar san. Kunnasti hntturinn er Quaoar, en str hans er um helmingur af str Plts og fer hans sporbaugi umhverfis slina tekur 288 r. Hntturinn Sedna kynni a vera jafnvel enn strri, en hann er s hnttur slkerfinu sem er fjrst slu. Hann nr ekki str Plts. Hntturinn UB313 (oft kallaur Xena) sem fannst fyrir rfum rum gti hins vegar veri strri og a var uppgtvun hans sem a lokum tti Plt af stalli. Plt hefur hins vegar srstu meal dvergreikistjarna a ar er andrmsloft, a.m.k. hefur a ekki uppgtvast annars staar.

Clyde Tombaugh er n ltinn og upplifi ekki a horfa uppgtvun sna missa stu sna. Staa hans vsindasgunni er hins vegar trygg enda fann hann fjrtn loftsteina til vibtar vi Plt. Aska hans mun vera um bor New Horizons og v hugsanlegt a leifar hans komist a lokum til Plt. Venetia Burney, ellefu ra sklastlka sem gaf reikistjrnunni nafn, lifir hins vegar enn, en eftir henni hefur veri haft a henni s sama hvaa kvrun stjrnufringarnir muni taka.

kvrun stjrnufringanna verur a teljast rkrtt a v leyti a annars hefi reikistjrnum slkerfinu lklega fjlga allverulega nstu rum og r ori allt a tuttugu. Slkt er ekki leggjandi sklabrn n dgum annig a Plt var frna. Vntanlega mun nafni fram vera hvers manns vrum. Walt Disney nefndi j hund Mikka Msar eftir hnettinum.

Greinin birtist Frttablainu laugardaginn 26. gst

sj


Prenta grein   Senda grein   Tilvsunar sl



Leit   Eldra efni   Um Mrinn
Forsa   Efst su
Rss straumur