Alþjóðabankinn svarar aðdáendum sínum 17.9.2006 Laugardaginn 9. þ.m. skrifaði Birgir Tjörvi Pétursson grein þar sem hann gagnrýnir þá „sem enn trúa því, að fái nógu margir embættismenn nógu mikið fjármagn, geti þeir bjargað heiminum." Hann telur að „efnahagslegt frelsi sé miklu áhrifaríkara í baráttu við fátækt heldur en opinberir styrkir." Vegna tímasetningarinnar og staðhæfinga eins og þessarar er ekki óvarlegt að ætla að Birgir Tjörvi telji að fjármunum í þróunaraðstoð sé ekki vel varið í dag. Hið sama má segja um Hannes Hólmstein Gissurarson, sem tekur upp hanskann fyrir Birgi Tjörva í grein og segir: „Eina þróunaraðstoðin, sem kemur að gagni, felst í frjálsum viðskiptum við fátækar þjóðir í suðri."Í svari sínu við greinumStefáns Snævarr og Davíðs Sigurþórssonar segir Birgir Tjörvi svo: „Ástæðulaust er að deila um ásetning fólks, sem tekur þátt í þessari umræðu, því allir hljóta að vilja það sama. Aðalatriðið er að finna leiðir að markmiðunum." Ég hef tvennt út á þessa staðhæfingu að setja. Í fyrra lagi er hún í hrópandi mótsögn við það sem lesa mátti úr fyrri grein Birgis Tjörva. Í seinna lagi er hún röng. Hann virðist ekki sjálfur vilja það sama og t.d. ég og margir aðrir sem vilja stórauka framlög til þróunarmála. Hvorugur okkar virðist þar að auki vera fylgjandi stefnu stjórnvalda, sem gefa um 0,17% af þjóðarframleiðslu, sem er langt frá lágmarksviðmiði Sameinuðu þjóðanna, 0,7%. (Hann virðist vilja minnka framlögin, en ég vil vitaskuld auka þau.) Þetta eru ekki bara mismunandi „leiðir að markmiðunum", heldur spurning um að fórna einhverjum af okkar lífsgæðum til að bjarga mannslífum í öðrum heimsálfum. En ekkert af þessu skiptir máli ef það er rétt sem Birgir Tjörvi gefur sterklega í skyn, þ.e.a.s. að þróunaraðstoð nýtist ekki til að draga úr fátækt. Hann vitnar í því skyni til Williams Easterly, sem lengi vann við þróunarmál hjá Alþjóðabankanum. Að hrekja þessa hugmynd tók ekki langan tíma. Ég þurfti ekki að fara lengra en á vefsíðu Alþjóðabankans sjálfs til að finna gagnrýnina sem ég ætlaði að beina gegn skoðunum Birgis Tjörva. (Ég vona að lesendur fyrirgefi mér þótt afgangur greinarinnar sé að stórum hluta einfaldlega þýðingar af þeirri vefsíðu. En til hvers að sækja vatnið yfir bæjarlækinn?) Í greinargerð Alþjóðabankans um það hvað gagnist í þróunaraðstoð Vesturlanda segir Joseph Stiglitz (sem fékk nóbelsverðlaunin í hagfræði þremur árum síðar): [...] þróunaraðstoð er nú minni en nokkru sinni síðastliðin 50 ár, þ.e. síðan aðstoð var fyrst stofnanavædd með Marshall-aðstoðinni að síðari heimsstyrjöldinni lokinni. Á sama tíma hefur bilið aukist milli þess hversu aðgengileg úrræðin eru og þess hversu mikil þörfin fyrir aðstoð er. Þótt tekist hafi stórkostlega vel að minnka fátækt og efla efnahaginn, þá er enn alvarlegt vandamál til staðar. Meira en 2,5 milljarðar manna búa við fátækt, sem er skilgreind sem minna en 2 dollarar á dag til framfærslu; og meira en milljarður manna býr enn við feikilega fátækt [eða sárafátækt], þ.e.a.s. einn dollar á dag eða minna. Nokkrum efnisgreinum seinna segir Stiglitz um nýtinguna sem Birgir Tjörvi hefur svo miklar áhyggjur af: Þróunarlönd eru í auknum mæli að færast nær skynsamlegri efnahagsstefnu. Hjálparstofnanir skila betri árangri við að styðja umbætur og stofnanauppbyggingu í löndunum. Í raun hefur tíminn til að veita þróunaraðstoð aldrei verið heppilegri. En þrátt fyrir þessar framfarir hjá bæði þiggjendum og hjálparstofnunum þá hefur alþjóðlegur stuðningur við þróunaraðstoð því miður haldið áfram að minnka. [...] Ef heimsbyggðin ætlar sér í alvöru að minnka fátækt þá verðum við að kalla eftir aðgerðum. Heimsbyggðin verður að finna leið til að auka fé til þróunaraðstoðar því, eins og þessi skýrsla sýnir, getur aðstoð verið stórlega árangursrík við að lyfta milljónum af okkar fátækasta fólki upp úr fátækt og til vænlegra lífs. Í fréttabréfi Alþjóðabankans má svo sjá skýra tölfræði um gagnsemi þróunaraðstoðar: Áætlað er að árið 1990 hafi einn milljarður dollara komið 105.000 manneskjum upp fyrir eins dollars fátæktarmörkin. En árin 1997-98 kom sama upphæð 284.000 manneskjum úr sárafátækt – það er næstum þreföldun á nýtingu fjármagns í þróunaraðstoð. [...] Þar sem þróunaraðstoð eflir almennan efnahagsvöxt þá kemur hún mörgu lág- og meðaltekjufólki, sem ekki er strangt til tekið undir fátæktarmörkunum, einnig til góða. Alþjóðabankinn er iðulega gagnrýndur fyrir að beita hörðum frjálshyggjumeðulum í þróunarlöndum, jafnvel þótt reynslan af fjölmörgum löndum, t.d. í Suður-Ameríku, bendi til þess að betra sé að leyfa undirstöðum samfélagsins að vera í eigu almennings fremur en einkaaðila. Um þetta er deilt meðal hagfræðinga. En af þessum sökum ætti Alþjóðabankinn að vera draumastofnun frjálshyggjumannsins Birgis Tjörva Péturssonar, enda vitnar hann sjálfur í einn af hagfræðingum bankans máli sínu til stuðnings. Þegar gripið er niður í skjöl bankans, eins og hér hefur verið reynt að gera, er hins vegar ljóst að ekki einu sinni þessi draumastofnun frjálshyggjumannsins tekur undir að alþjóðleg þróunaraðstoð geri ekki gagn. Þvert á móti bendir allt til þess að sama hvaða hugmyndafræði farið er eftir, þá sé algjörlega nauðsynlegt að stórauka framlög til málaflokksins ef takast á að minnka eða útrýma sárafátækt í heiminum. (Í áðurnefndu fréttabréfi leggur Alþjóðabankinn til að framlög iðnvæddra þjóða verði tvöfölduð frá því sem nú er.) Ef Birgir Tjörvi og Hannes Hólmsteinn geta ekki viðurkennt það, þá eru tillögur þeirra um útrýmingu fátæktar aðeins leikur að frjálshyggjulíkönum sem hefur engin tengsl við þá veröld þar sem 30.000 börn deyja vegna fátæktar á degi hverjum.
fd
|
