á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   Dr. Chicago   

Milton Friedman og einrŠ­i frjßlshyggjunnar

20.11.2006

═ sÝ­ustu viku lÚst hagfrŠ­ingurinn Milton Friedman og Ý framhaldinu mßtti lesa lofgreinar um hann ß flest÷llum af vefsÝ­um Ýslenskra hŠgrimanna. Greinarnar eru ekki sprottnar af frŠ­ilegum ßhuga ß hagfrŠ­ingum, ■vÝ s÷mu vefrit birtu ekki staf um hagfrŠ­inginn John Kenneth Galbraith ■egar hann lÚst fyrr ß ■essu ßri nema Vef■jˇ­viljinn, sem vir­ist telja a­ Galbraith hafi rata­ ß hagfrŠ­iafrek af hreinni tilviljun. Eins og svo oft ß­ur ■jˇnar hagfrŠ­in ■eim tilgangi einum hjß ßlitsgj÷fum ß hŠgri kanti stjˇrnmßlanna a­ rÚttlŠta ■ß hugmyndafrŠ­i sem vi­komandi a­hylltist hvort e­ er og af ÷­rum ßstŠ­um.

Eins og flestir vita var Friedman helsti hugmyndafrŠ­ingur nřfrjßlshyggjunnar sem haf­i mikil ßhrif ß pˇlitÝk ßttunda og nÝunda ßratugarins. SÚrstaklega minnast Bretar ■ess ■egar Margaret Thatcher rÚ­ rÝkjum og rÚ­st me­ ˇtr˙legri h÷rku gegn verkalř­num og velfer­arkerfinu ÷llu. Markmi­i­ var enda, samkvŠmt Milton Friedman, algj÷rt afnßm velfer­arkerfisins. Fßir ■ora n˙ a­ verja ger­ir Thatchers og breski ═haldsflokkurinn geldur ■ess enn Ý dag. Svipa­a s÷gu er a­ segja frß BandarÝkjum Ronalds Reagan. Aflei­ingin er au­vita­ s˙ a­ hvergi ß Vesturl÷ndum rŠtist äbandarÝski draumurinnô sjaldnar en einmitt Ý BandarÝkjunum. Ůa­ eina sem kannski er jßkvŠtt vi­ arflei­ Friedmans a­ ■essu leyti er a­ n˙ hafa stjˇrnmßlamenn tŠkifŠri til a­ lŠra af reynslunni.

En margir ■ekkja Friedman af persˇnulegri rß­gj÷f og nßnum tengslum vi­ annan mann. Ůa­ er Augusto Pinochet, sß hinn sami og steypti lř­rŠ­islega kj÷rnum forseta Chile af stˇli me­ vopnavaldi og fyrirskipa­i sÝ­an mor­ og pyntingar ß tug■˙sundum manna sem ekki studdu einrŠ­isstjˇrn hans. Friedman vakti athygli ■egar hann kalla­i ■rˇun stjˇrnmßla Ý ■ar undir stjˇrn Pinochets äkraftaverki­ Ý Chileô og var gagnrřndur fyrir a­ flj˙ga sÚrstaklega ■anga­ til a­ hitta einrŠ­isherrann. Friedman rß­lag­i ■essum lŠrisveini sÝnum a­ minnka ˙tgj÷ld rÝkisins um 27% Ý einni svipan og einkavŠ­a bŠ­i heilbrig­iskerfi­ og almannatryggingar. Kraftaverkin fyrir Ýb˙a Chile lÚtu ■ˇ bÝ­a eftir sÚr ■vÝ atvinnuleysi jˇkst ß tÝu ßrum ˙r r˙mum 4% Ý tŠp 35% og laun lŠkku­u um 40%. Um lei­ fj÷lga­i heimilislausum grÝ­arlega og heilsufar almennings versna­i til muna. Friedman rÚttlŠtti svo tengsl sÝn vi­ einrŠ­isherrann me­ ■vÝ a­ segja a­ frelsi­ sÚ Ý raun meira Ý einrŠ­i sem fylgi frjßlshyggju en undir stjˇrn lř­rŠ­islega kj÷rinna sˇsÝalista.

Arflei­ Friedmans kemur kannski einmitt skřrast fram Ý ■vÝ hvernig honum tˇkst a­ endurskilgreina hugtaki­ äfrelsiô me­ ■vÝ a­ leggja efnahagslegt og pˇlitÝskt frelsi a­ j÷fnu. Ůannig tˇkst bandarÝskum Ýhaldsm÷nnum Ý framhaldinu a­ sannfŠra kjˇsendur um heilagleika hins frjßlsa marka­ar me­ ■vÝ a­ tala um pˇlitÝskt frelsi. Um lei­ gleymdist s˙ sÝgilda hugmynd, sem haf­i veri­ rß­andi fyrir daga Friedmans, a­ raunverulegt frelsi gŠti ekki rÝkt Ý mj÷g stÚttskiptu samfÚlagi. Frelsi snřst vitanlega ekki bara um ■a­ hvernig fˇlk rß­stafar peningum sÝnum, heldur felst ■a­ Ý ■vÝ a­ vera ekki hß­ur duttlungum valdamikilla manna, hvort sem ■eir stjˇrna rÝkjum e­a stˇrfyrirtŠkjum.

fd


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur