Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu
Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu

   Tekjuskipting   

Rttlti Rawls og heimspeki Hannesar

19.12.2006

Hannes Hlmsteinn Gissurarson er prfessor stjrnmlafri og me hsklagru fleiri fgum, ar meal heimspeki. einum sta segir Hannes reyndar a honum hafi sami misjafnlega vi heimspekikennara sna. Af njustu grein hans Frttablainu a dma var a kannski af v a hann hefur ekki lrt ngu vel heima. umfjllun sinni um njan spmann Samfylkingarinnar, bandarska stjrnspekinginn John Rawls, misskilur Hannes bi rksemdir Rawls og afleiingar eirra fyrir stjrnmlin.

N er sjlfu sr ekki ntt a Hannes rangtlki heimspekikenningar vikulegum pistlum snum Frttablainu. Fyrir nokkru lkti Hannes mlsta umhverfisverndarsinna vi hugmyndir Jean-Jacques Rousseau. ar sagi hann a Rousseau vildi hverfa aftur til nttrunnar og hefi hvatt flk til a fara aftur fjra ftur. Hi rtta er a Rousseau leit aldrei a sem mguleika a hverfa aftur til nttrustandsins sem hann kallai svo, tt hann hafi vissulega harma a hvernig samflg hfu rast.

Or Hannesar eru ar a auki mtsagnakennd v smu setningu skrir hann fr v a Rousseau hafi tali manninn njta sn best virkri fjldahreyfingu. Maur hltur a spyrja hvernig a a vera hgt ef Rousseau var virkilega a boa afturhvarf til tmans fyrir simenningu. a er lka rangt a umhverfisverndarsinnar lti hinn frjlsa villimann Rousseaus sem fyrirmynd sna. Umhverfisverndarsinnar leggja vert mti gjarnan mikla herslu menntun og ekkingarina, mean mrgum ykir strijusinnar frekar vera fastir fort gamaldags inaaruppbyggingar. Hannesi tkst sums ekki betur til en svo a hann neyddist til a rangtlka hugmyndir beggja aila til a geta lkt eim saman.

En villurnar njustu grein Hannesar eru alvarlegri en etta. Hann segir raunar rttilega a kenning Rawls felist v a vi eigum a velta fyrir okkur hvers konar samflagi vi myndum velja a lifa ef vi gtum ori hvaa einstaklingur sem er. Vi myndum ekki velja samflag ar sem einhver hluti jarinnar lifir undir ftkramrkum mean arir lifa vellystingum, v enginn myndi taka httu a vera einn af eim ftku. Niurstaa Rawls er v, eins og Hannes bendir , a vi ttum a ba annig um hntana a hagur hinna verst settu yri eins gur og hann gti framast ori. San koma villurnar.

Ein mtbra Hannesar er s a Rawls skilgreini ekki hverjir hinir verst settu eru: Eru eir 1%, 5% ea 10% ftkasta flksins? Ef Hannes hefi lesi rit Rawls til enda vissi hann a sta ess a Rawls talar einfaldlega um hina verst settu er einmitt s a arf ekki a nefna neinar prsentutlur. Slk tala yri alltaf handahfskennd og ljst er hva tti a mia vi. En a er jafnframt ljst a vi urfum ekki a setja nein slk mrk. hverju samflagi verur alltaf til einhver sem er ftkastur, tt s manneskja geti auvita deilt v hlutskipti me einhverjum rum. Kenning Rawls felur sr a vi eigum a hugsa um hag essa einstaklings, hver svo sem a kann a vera. Ef okkur tekst tlunarverki, og vikomandi er ekki lengur ftkastur, snum vi okkur a eim sem er orinn ftkastur (s sem var nst ftkastur ur). Og annig koll af kolli, svo fremi sem misskiptingin kemur essu flki ekki beinlnis til ga. ess vegna er ekkert ljst ea vafasamt a tala um hina verst settu kenningu Rawls.

Nst koma tlfrivillurnar. Bent er afar sterkt samband milli atvinnufrelsis og hagsldar. ar a auki segir Hannes a hagur hinna 10% tekjulgstu [s] bestur frjlsustu lndunum, vi kaptalisma. Svo er lykta: Vi kaptalisma vegnar ltilmagnanum best, jafnframt v sem jfnuur er minni. Taki eftir v a til a geta komist a essari niurstu arf Hannes a sma sna eigin skilgreiningu jfnui sem miast vi hlut eirra 10% sem ftkust eru, af vergri jarframleislu. Vivrunarbjllurnar ttu a vera komnar gang. Af hverju notar Hannes ekki viurkennda mlikvara, til dmis Gini-stuulinn sem svo margir ekkja?

Svari er sennilega a vri niurstaan a kaptalismi s allra meina bt mikilli httu. Hannes passar sig v a skilgreina ekki atvinnufrelsi greininni Frttablainu, en a gerir hann hins vegar Lesbk Morgunblasins daginn eftir. Skilgreiningin er fimm lium og aeins einn eirra snr a umfangi rkisins og v hversu hir skattar eru. Hinir sna til dmis a rttarryggi og agangi a traustum peningum ttir sem hljta a teljast skilegir llum jflagsgerum. Afleiingin er s a au lnd sem raa sr frjlsasta fjrunginn eru einfaldlega invdd rki, en eim frjlsasta eru runarlnd. Svj, sem er ekkt fyrir sterkt velferarkerfi og ha skatta, er til dmis 19. sti af 157 rkjum. svipuu bili eru hin Norurlndin. nesta fjrungnum eru hins vegar lnd eins og Zimbabve, Trkmenistan, Hat og Norur-Krea. etta eru rki sem skortir velferarkerfi evrpskri mynd ea einkennast af stjrnleysi.

a arf ekki mikla tlfrikunnttu til a tta sig v a samanburur invddum rkjum og runarlndum getur ekki gefi tilefni til a lykta a jfnuur s meiri heftum kaptalisma. Auvita verur slkur samanburur a vera gerur lndum sem eru svipu a ru leyti en v hvort rki hefur teki upp efnahagsstjrn tt vi frjlshyggju ea flagshyggju. Maur hltur a vona a prfessorinn beiti ekki smu aferum egar hann kennir stjrnmlafrinemum hsklanum.

fd


Prenta grein   Senda grein   Tilvsunar sl



Leit   Eldra efni   Um Mrinn
Forsa   Efst su
Rss straumur