Kosningar sem gætu breytt miklu 3.2.2007 Framundan eru nú þrír mánuðir sem munu einkennast af kosningabaráttu. Þetta þarf í sjálfu sér ekki að vera áhyggjuefni því að stjórnmálaumræður á Íslandi eru síst leiðinlegri rétt fyrir kosningar en venjulega. Í þetta sinn er líka spenna í loftinu. Líklegt virðist að ríkisstjórnin falli eða fái svo nauman meirihluta að henni sé hreinlega ekki stætt á að halda völdum. Enn fremur er spáð meiri fylgissveiflum en vant er í kosningum. Rétt er þó að minna á það pólitíska tregðulögmál sem gerir að verkum að sveiflur verða ævinlega aðeins minni en útlit var fyrir. Og í íslenskum stjórnmálum er lítil hefð fyrir stórum sveiflum. Fimm prósentustiga fylgistap eða fylgisaukning þykir mikið og afgerandi.Staða flokkanna er mjög misjöfn. Framsóknarflokkurinn virðist öllum heillum horfinn og jafnvel tregðulögmálið og lögmálið um að þessi tiltekni flokkur fái aldrei jafn slæma útreið í kosningum og könnunum gefa ekki tilefni til bjartsýni. Í sveitarstjórnarkosningunum í fyrra missti flokkurinn heil sex prósentustig og í Reykjavík var útkoman einstaklega háðugleg, þrátt fyrir mikinn fjáraustur. Þar hefur flokkurinn nú aðeins 6% fylgi og hefur ekki uppskorið jafn lítið svo lengi sem elstu menn muna. Núna er Framsóknarflokkurinn stöðugur í 9-10% fylgi í könnunum en óhætt er að spá að hann rétti aðeins úr kútnum og fái a.m.k. 11-12% fylgi. Ekki getur það þó talist gott. Ef útkoma Framsóknarflokksins á að geta kallast eitthvað annað en afhroð þarf hann að fá a.m.k. 13-14% og tíu þingmenn. Ef hann fær minna á hann ekkert erindi í ríkisstjórn. Líklegt er að Jón Sigurðsson hætti í kjölfarið sem formaður. Ekki vegna þess að hann hafi staðið sig svo illa heldur lenda nú gamlar syndir flokksins á honum af fullum þunga og Jón var aldrei maður til þess að snúa því við. Sjálfstæðisflokkurinn stendur mun betur og munar þar mestu um að í seinustu kosningum beið hann afhroð og náði ekki einu sinni 34%. Var það næstminnsta fylgi hans í sögunni, fyrir utan kosningarnar eftir að Þorsteinn rak Albert og fékk á sig Borgaraflokkinn. Í kjölfarið hraktist Davíð burt eftir glæsilegt lokaeip og fleiri forystumenn eru á útleið. Á hinn bóginn eru Geir Haarde og félagar hans í forystunni (Þorgerður, Einar Kristinn og Árni) afar litlaus forystusveit. Þau stuða fáa en heilla enn færri. Mér finnst þess vegna ólíklegt að Sjálfstæðisflokkurinn vinni mikinn sigur og spái honum u.þ.b. 36%. Þetta mun forystan kalla sigur en vonbrigðin munu ekki leyna sér því að Sjálfstæðismönnum finnst að þeir eigi alltaf að fá hreinan meirihluta. Flest kosningaúrslit sem ég man eftir hafa valdið þeim vonbrigðum. Fyrir stjórnarandstöðuna hófst þessi kosningavetur vel og hún hefur haft meirihluta í flestum könnunum. Eru það óvænt og góð tíðindi í ljósi þess að Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa haft yfir 60% fylgi í flestum kosningum hér á landi síðan 1944 og hafa aðeins tvisvar lent í því að fá minnihluta atkvæða, árið 1978 (49%) og í Albertskosningunum. En einhvern veginn er eins og sumir í stjórnarandstöðunni séu samt ekki ánægðir og hluti hennar hefur reynt að leika þennan sigur af sér. Frjálslyndiflokkurinn er í ákveðinni kreppu. Hann er nú klofinn og virðist hafa tekið þá stefnu að daðra við innflytjenda- og múslímahatara. Það gæti virst snjall leikur því að sú leið til fylgis hefur reynst harla vel í nágrannalöndunum. Á hinn bóginn dregur þessi nýja stefna (ef stefnu skyldi kalla því að einkum er þetta hjal, enn sem komið er) mjög úr líkunum á því að stjórnarandstaðan nái saman eftir kosningar. Frjálslyndiflokkurinn þarf að gæta sín mjög ef hann vill ekki koma í veg fyrir að stjórnarandstaðan taki hér við völdum eftir kosningum. Þá á flokkurinn eftir að stilla upp listum í öllum kjördæmum þegar 100 dagar eru til kosninga og bendir það til þess að ennþá ráði "amatörisminn" miklu í þessum níu ára gamla flokki. Samfylkingin á líka í vanda og hann er ennþá sorglegri og leiðinlegri. Á þessari stundu virðist aðalvandi flokksins vera klaufaskapur formannsins og ótrúlegur hollustuskortur meðreiðarsveinanna. Ingibjörg Sólrún er ekki öfundsverð af baklandi sínu. Eins og margir muna var Alþýðuflokkurinn frægur fyrir að slátra formönnum sínum (Stefáni Jóhanni, Hannibal, Gylfa Þ., Benedikt, Kjartani) og í Alþýðubandalaginu var alsiða að 40-60% flokksmanna væru andvíg formanninum seinustu 15 árin sem sá flokkur lifði. En jafnvel í A-flokkunum reyndu menn þó að þjappa sér saman rétt fyrir kosningar. Ingibjörg Sólrún býr hins vegar við það að í flokki hennar eru margir sem stöðugt rægja hana, níða og grafa undan henni og eru ekki einu sinni hættir því rétt fyrir kosningar. Þetta er fremur einkennileg hegðun hjá flokki sem vill komast til valda og óskiljanleg á þessum tímapunkti. En hér verður því samt spáð að fagmennskan vinni hjá Samfylkingunni, innanflokkserjunum ljúki á næsta hálfa mánuði og flokkurinn rétti aðeins úr kútnum. Ég spái 26-27% sem er að vísu minna en metnaður flokksmanna stendur til en þokkalegt miðað við það sem nú blasir við. Allt undir 25% gerir Ingibjörgu Sólrúnu mjög erfitt að sitja áfram sem formaður en hún er þó ótvírætt sterkasti forystumaður flokksins, ef hún gæti þjappað um sig flokknum og einkum þingflokknum. Öfugt við Samfylkinguna slapp Vinstrihreyfingin - grænt framboð við arfinn úr gömlu flokkunum og það háði flokknum raunar talsvert fyrstu 5-6 árin að vera lítill, fátækur og óagaður í vinnubrögðum. En nú hefur hann rétt úr kútnum og andinn er góður. Í sveitarstjórnakosningum í fyrra hóf flokkurinn baráttuna með lítið fylgi en sýndi og sannaði að hann getur háð kosningabaráttu. Enginn vafi er þó á að hann er ennþá sterkari í landsmálunum. Ef greinarhöfundur væri ekki félagi í flokknum þá myndi hann líklega spá því að honum tækist hið fáheyrða, að tvöfalda fylgi sitt og ná 17-18%. Tregðulögmálið hindrar væntanlega að hann komist alla leið upp í 20-22% fylgi. En allt virðist þetta þó of gott til að vera satt og því er rétt fyrir flokksmenn að miða væntingar sínar við 15% markið. Allt fyrir neðan það yrðu ákveðin vonbrigði úr því sem komið er, en allt fyrir ofan yrðu jólin. Mörg ný framboð eru í deiglunni en þau virðast flest einkennast af fumi, fáti og óljósum málefnagrundvelli. Félagsskapurinn Framtíðarlandið býður varla fram sem slíkur enda fjöldi félagsmanna hans (og jafnvel meirihluti) félagar í öðrum stjórnmálaflokkum. Fá dæmi þess eru að umhverfisflokkar hafi orðið til í löndum þar sem annar umhverfisflokkur er fyrir og sá í bullandi sókn og vandséð er hverju nýr umhverfisflokkur gæti bætt við umhverfisstefnu VG. Samfylkingin hefur einnig tekið sig mjög á í þessum málaflokki seinustu misserin þó að hún glími ennþá við ákveðinn trúverðugleikavanda. Ekki tel ég þó að hann sé nægur til að nýtt framboð höfði til margra Samfylkingarmanna því að þeir sem eru óánægðastir með flokkinn núna eru ekki endilega sérlega umhverfissinnaðir. Eina markmið slíks framboðs yrði því að höfða til umhverfissinnaðra sjálfstæðismanna en það verður ekki gert nema með áberandi sjálfstæðismenn í fremstu víglínu. Ómar Ragnarsson einn mun tæpast duga. Um framboð aldraðra og öryrkja hafa fæst orð minnsta ábyrgð. Þau snúast um brýnan samfélagsvanda sem með réttu má segja að aðrir stjórnmálaflokkar hafi ekki sett nægilega vel á oddinn. Á hinn bóginn hafa fyrstu skref þessara framboða verið afar fálmkennd og enginn trúverðugur málsvari hefur komið fram hjá hvorugu framboði. Karlaklúbbur Jóns Baldvins er líka frekar ólíklegur til að ná meira fylgi en karlaklúbbur Guðmundar G. og Jóns Magnússonar náði seinast. Jón Baldvin hefur alltaf talsverðan sjarma en tími hans í pólitík er löngu búinn, ekkert bendir til þess að þeir sem hann nefndi með sér sem meðframbjóðendur hafi neinn áhuga og tilgangur slíks framboðs yrði afar þokukenndur, það gæti varla snúist um annað en óánægju með Ingibjörgu Sólrúnu og þingflokk Samfylkingarinnar. Framboð með Margréti Sverrisdóttur í broddi fylkingar ætti mun meiri möguleika en vandi þess er öfugur við vanda flestra hinna þáskildagatíðarframboðanna. Þar er til efnilegur leiðtogi en baklandið er fámennt og þreytt og málefnastaðan óljós. Margrét væri hins vegar fengur fyrir hvaða flokk sem er, og hefði kannski betur yfirgefið Frjálslynda nokkrum mánuðum fyrr. Og hvers konar ríkisstjórn kemur úr þessum hressilegu kosningamánuðum? Mér virðist á öllu að úrslitin muni fela í sér skýr skilaboð og kröfu frá kjósendum um breytta stefnu. Og mjög mikilvægt er að hún verði ekki aðeins í orði kveðnu. Hugarfarsbreyting hefur orðið bæði í utanríkis- og umhverfismálum og ný ríkisstjórn getur ekki annað en tekið tillit til þess. Frekari álversvæðing kemur ekki til greina. Nú verður að snúa við í loftslagsmálum og draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Það gengur ekki að álverssinnar komist upp með að koma hér í fjölmiðla og segja að stækkun eins og fyrirhuguð er í Straumsvík feli í sér "óverulega" aukningu gróðurhúsaáhrifa. En mikilvægasta og erfiðasta málið verður að auka jöfnuð á Íslandi að nýju. Þar er afstaða almennings því miður óskýrari en það er ekki hægt að líða annan áratug þar sem ójöfnuður vex stöðugt. Vinstrihreyfingin - grænt framboð verður að eiga aðild að næstu ríkisstjórn ef athafnir eiga að fylgja orðum í þessum þremur mikilvægu málaflokkum. Það merkir að flokkurinn getur ekki útilokað neinn kost fyrirfram. Líklegustu kostirnir eru þó tveir: stjórn núverandi stjórnarandstöðu og stjórn með Sjálfstæðisflokknum. Báðir kostirnir gætu reynst vel ef samstarfsflokkarnir eru tilbúnir til að gera nauðsynlegar málamiðlanir. Ráðherrastólar nægja ekki, næsta ríkisstjórn þarf að sýna á fyrstu 100 dögunum að nýjum herrum fylgja siðir.
áj
|
