á M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
M˙rinn-vefrit um ■jˇ­mßl, pˇlitÝk og menningu
á

   LaunamisrÚtti   

Vinnukonur frelsisins

3.4.2007

Ůessa dagana falla vel Ý krami­ hugmyndir MargrÚtar Pßlu Ëlafsdˇttur um a­ lei­ til a­ frelsa konur frß launamisrÚtti sÚ a­ breyta rekstrarfyrirkomulagi rÝkisrekinna almenningsskˇla og um÷nnunarstofnana. Gott ef satt vŠri en er mßli­ svo einfalt?

T÷kum dŠmi um laun kennara Ý skˇlakerfinu Ý BandarÝkjunum en bent hefur veri­ ß a­ skˇlakerfi­ ß ═slandi hafi a­ m÷rgu leyti ■rˇast me­ sambŠrilegum hŠtti og ■a­ bandarÝska en formbreytingar eigi sÚr sta­ hÚr 10-20 ßrum sÝ­ar. N˙ ■egar er ■ar l÷ng hef­ fyrir einkavŠddum og einkareknum grunnskˇlum. ═ BNA er um 21% af grunnskˇlum einkaskˇlar (private schools). Einkareknum almenningsskˇlum (charter schools) hefur svo fj÷lga­ gÝfurlega ß sÝ­ustu 15 ßrum. Ůeir fß jafn miki­ af opinberu fÚ og rÝkisreknir almenningsskˇlar (public schools) en ÷ll hugsun skˇlastarfsins byggist ß hugmyndafrŠ­i hins frjßlsa marka­ar. MikilvŠgt er a­ lesendur hafi Ý huga ■ennan mun ß rekstrarformum skˇla.

Laun kennara Ý einkaskˇlum (skammstafa­ framvegis ES) eru a­ me­altali lŠgri, e­a um 2/3 af launum kennara Ý rÝkisreknum skˇlum (RS), en Ý sumum einkaskˇlum fß kennarar launabŠtur Ý formi h˙snŠ­is, fŠ­is, afslßttar af skˇlagj÷ldum barna sinna e­a annarra sambŠrilegra bitlinga. Ůa­ er mj÷g misjafnt eftir einkaskˇlum hversu bitastŠ­ir bitlingarnir eru.

Ef marka mß t÷lur frß BNA er ■a­ alls ekki einhlÝtt a­ laun Ý einkareknum skˇlum (skammstafa­ framvegis ERS) sÚu hŠrri en Ý RS. ═ Colorado-rÝki skˇlaßri­ 2001-2002 voru laun kennara Ý ERS 30% lŠgri a­ me­altali en Ý RS og munurinn haf­i vaxi­ frß 1997. ═ Arizona ßri­ 2005 voru hins vegar byrjunarlaun me­al nřrß­inna kennara Ý ERS a­ me­altali 6% hŠrri en laun nřrß­inna kennara Ý RS. Ůa­ sem ERS og ES eiga sammerkt er a­ launabil milli kennara er mun meira en Ý RS. Til dŠmis er launabil milli kennara Ý RS um 8000 dollarar en Ý ERS um 20.000 dollarar, bŠ­i Ý Colorado og Arizona. ═ flestum einkareknum skˇlum eru rß­ningarsamningar ger­ir ß ßrsgrunni sem ■ř­ir a­ starfs÷ryggi er mun minna en Ý RS. ═ ERS Ý Colorado hafa 12% kennara fastrß­ningu. Ůeir sem sŠkja a­allega heimildir sÝnar til stofnana Milton Friedmans og Adam Smiths fß ekki svona upplřsingar Ý hendur.

En sko­um ■etta a­eins Ý kynjafrŠ­ilegu samhengi. R÷kin fyrir meira launabili eru gjarnan ■au a­ bestu kennararnir fßi hŠrri laun. Oftar en ekki eru ■a­ ■ˇ karlmenn sem njˇta tekjubilsins, ■.e. marka­shugsunin gerir rß­ fyrir a­ erfi­ara sÚ a­ fß karlmenn til a­ vinna uppeldisst÷rf og ■vÝ ■urfi a­ grei­a ■eim betri laun. Nřlegt dŠmi um ■etta er ˙r einkaskˇla Ý New Jersey. Ůar var ungur karlkyns vi­skiptafrŠ­ingur rß­inn sem haf­i ekki kennslurÚttindi en var svo mikilvŠg fyrirmynd strßkanna Ý skˇlanum a­ mati skˇlastjˇrans a­ hann sß rÝka ßstŠ­u til ■ess a­ yfirborga hann umfram reynda og hŠfa kennara Ý skˇlanum. SamkvŠmt launat÷lum fyrir kennara Ý BNA frß skˇlaßrinu 2004-2005 hafa konur 89% af heildarlaunum karla Ý RS en 76% af heildarlaunum karla Ý ES. Eins hefur ■a­ sřnt sig a­ ERS og ES hafa a­ me­altali lŠgra hlutfall af kennurum me­ sÚrmenntun Ý kennslufrŠ­um. Konur vir­ast bera vir­ingu fyrir menntun ß svi­i um÷nnunar, samskipta og kennslu og sŠkja sÚr mun frekar slÝka menntun en karlar. Ůa­ er ■vÝ ekki endilega ß faglegum forsendum hvernig ■a­ er skilgreint a­ vera ögˇ­ur kennariö e­a ôa­ nß ßrangri Ý starfiö heldur ß forsendum marka­arins.

Ůa­ er alla jafna svo a­ eftir ■vÝ sem hlutfall karla eykst innan starfsgreinar ■eim mun meiri vir­ing og hŠrri laun. Mun fleiri karlar starfa a­ jafna­i Ý einkageiranum en ■eir eru engu a­ sÝ­ur hlutfallslega fŠrri Ý einkaskˇlum en rÝkisreknum skˇlum Ý BNA. ŮvÝ vir­ist einkavŠ­ing ekki endilega vera nŠgileg forsenda fyrir ■vÝ a­ karlar flykkist inn ß hef­bundin kvennasvi­. Ůa­ vir­ist hins vegar vera mj÷g misjafnt eftir skˇlastefnu einkaskˇlanna hversu hßtt hlutfall karla er. Skˇlaßri­ 1993-1994 voru karlar einungis 4,5% starfsmanna Ý Montesori-skˇlum en Ý herskˇlum voru ■eir 96%. Stefna skˇlans og aldur nemenda vir­ast mun frekar hafa ßhrif ß kynjahlutf÷ll me­al kennara heldur en sjßlft rekstrarformi­.

Ůetta er ekki skrifa­ til h÷fu­s ■vÝ farsŠla starfi sem MargrÚt Pßla hefur sta­i­ fyrir Ý skˇlamßlum, en h˙n ■rˇa­i einmitt stefnu sÝna innan almenningsleikskˇlakerfisins fyrir allm÷rgum ßrum, heldur til a­ vara vi­ ■vÝ vi­horfi a­ leysa megi konur ˙r fj÷trum kynbundins launamunar me­ tŠknibrellum. Ef marka mß ■rˇunina Ý BNA er ekkert sem bendir til ■ess a­ einkarekstur muni framkalla byltingu Ý launum kvenna heldur fyrst og fremst auki­ launabil innan kennarastÚttarinnar.

Raunar er ■eirri spurningu algj÷rlega ˇsvara­ hvernig ■a­ virkar nßkvŠmlega a­ laun ävinnukvennaô Ý kerfinu a­ me­altali muni hŠkka verulega vi­ ■a­ a­ taka upp einkarekstur Ý meira mŠli. HŠrri me­allaun kalla ß a­ teki­ sÚ fjßrmagn af ÷­rum ˙tgjaldali­um skˇlans ■vÝ einkareknu skˇlarnir fß s÷mu upphŠ­ og ■eir rÝkisreknu. SlÝkt getur aldrei framkalla­ ■a­ launaskri­ me­al kennara sem nau­synlegt er a­ ver­i ef kj÷r kennara almennt eiga a­ ver­a vi­unandi. Ůa­ ■arf eftir sem ß­ur stˇrauki­ fjßrmagn inn Ý skˇlakerfi­ og til ■ess ■arf pˇlitÝskan vilja ef ekki ß a­ taka upp skˇlagj÷ld. Ůa­ hljˇmar fjarstŠ­ukennt a­ fullyr­a a­ marka­urinn muni allt Ý einu taka upp ß ■vÝ a­ upprŠta aldagamla, kerfisbundna undirskipun svokalla­ra äkvennastarfaô ß vinnumarka­i.

brm


Prenta grein   Senda grein   TilvÝsunar slˇ­



Leit   Eldra efni   Um M˙rinn
ForsÝ­a   Efst ß sÝ­u
Rss straumur