|
“Þjóð sem er þver ...” 15.4.2002 Eitt af mörgum gullkornum Dan Quayle, hins makalausa varaforseta George Bush eldri, hraut af vörum hans í aðdraganda opinberra heimsókna til nokkurra ríkja í Rómönsku Ameríku sem enskumælandi kalla jafnan “Latin America”. Fréttamaður spurði Quayle hvernig ferðin leggðist í hann og varaforsetinn svaraði að bragði: “Hamingjunni sé lof að ég tók latínu í menntaskóla.” Ekki þurfti frekari vitna við um þekkingu varaforsetans á þessum heimshluta. Þess má geta að hún mun hafa verið svipuð þegar kom að öðrum heimsálfum utan Norður-Ameríku.Samt var það ekki Dan Quayle sem skrifaði fréttirnar frá Venezúela ofan í suma íslenska fjölmiðla um helgina. Þeir voru ekki lengi að velta fyrir sér hvað hefði gerst þar í landi: Hugo Chávez sagði af sér eða var steypt af því að hann lét skjóta á fólk og ígildi Finns Geirssonar tók við embættinu. Það verða örugglega bráðum haldnar kosningar. Svo er og ætli ekki það. En hver var atburðarásin? Chávez skipaði nýja stjórn yfir olíuvinnslufyrirtæki ríkisins og val hans féll í grýttan jarðveg meðal fjölda starfsmanna. Eftir tveggja daga vinnustöðvun olíuverkamanna greip hópur hershöfðingja tækifærið þegar varðmenn við forsetahöllina í Caracas skutu á hóp mótmælenda á föstudag með þeim afleiðingum að í það minnsta 16 manns létust og meira en hundrað særðust. Chávez var tekinn höndum og hafður í haldi í bækistöðvum hersins. Formaður samtaka atvinnurekenda í Venezúela, Pedro Carmona, var settur í forsetaembætti af hernum. Fannst engum það skrítið að herinn bæri fyrir sig skotárás á mótmælagöngu þegar borðalagðir höfðingjarnir reyndu að réttlæta valdaránið? Það er kannski ekki fallegt að segja það en þá hefði nýrra borið við ef herinn (og það á ekki bara við um herinn í Venezúela) hefði fundið svona óskaplega til með fórnarlömbum þessa ofbeldis sem út af fyrir sig er ekki hægt að réttlæta. Þeir sem efuðust fengu jarteiknin á laugardag þegar her og lögregla hófu að skjóta á almenning á ný og þá undir nýrri ríkisstjórn. Tilfellið var að Chávez, sem fljótfærir fjölmiðlar voru búnir að afskrifa sem fallna stjörnu ef ekki ribbalda sem allur almenningur væri feginn að losna við, átti svo mikinn stuðning meðal alþýðu Venezúela að hún reis upp gegn valdaræningjunum. Tveggja daga forsetatíð leiðtoga atvinnurekenda virðist lokið og Chávez hefur verið leystur úr haldi. Hann hefur ástæðu til að þakka ríkisstjórnum Mexíkó, Argentínu og Paraguay fyrir þeirra hlut; allar gáfu skýrar yfirlýsingar um að þær myndu ekki viðurkenna stjórn Carmona. Hugo Chávez er langt frá því að vera fullkominn forseti og hann á sér skrautlegan feril í stjórnmálum. Árið 1992 reyndi hann tvívegis að steypa þáverandi forseta landsins, sósíaldemókratanum Carlos Andrés Pérez, af stóli með hervaldi. Þessar misheppnuðu valdaránstilraunir voru langt í frá einstæðar í sögu landsins þar sem lýðræðið hefur lengi verið brothætt. En það merkilega var að almenningur fagnaði tilraunum Chávez og fylgismanna hans og Chávez sjálfur varð fljótlega hálfgerð þjóðhetja fyrir vikið. Þeir atburðir voru mörgum ráðgáta en raunar þurfti ekki að leita lengi að skýringum. Pérez bauð sig fram undir þeim formerkjum að hann myndi binda enda á framrás nýfrjálshyggjunnar í Venezúela, veita auknu fjármagni til velferðarmála og láta fyrirmæli Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varðandi stjórn efnahagsmála sem vind um eyrun þjóta. Rétt eins og Alberto Fujimori í Perú, Carlos Saúl Menem í Argentínu og Fernando Collor de Mello í Brasilíu sneri Pérez við blaðinu nokkrum vikum eftir kosningar og hélt áfram á braut einkavæðingar, ívilnana til handa erlendum risafyrirtækjum og niðurskurðar í velferðarkerfinu sem var ekki beysið fyrir. Það sama má segja um Rafael Caldera sem sigraði í forsetakosningunum 1993 að því slepptu að hann viðurkenndi fyrir kosningar að hafa ekki hugmynd um hvernig hann ætlaði að uppfylla kosningaloforð sín um minni verðbólgu, minni fjárlagahalla, aukin ríkisútgjöld og lægri skatta. En Caldera fetaði svipaða slóð og Pérez – hinir efnaminni borguðu brúsann eins og venjulega. Trúlega liggur stuðningurinn við Chávez ekki síst í því að hann hefur ekki gengið á bak orða sinna eins og þeir Pérez og Caldera. Honum hefur vissulega ekki tekist að færa almenningi þau lífskjör sem hann lofaði að berjast fyrir. En hann hefur heldur ekki tekið 180 gráðu beygjur til að þóknast stjórnendum Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Chávez hefur líka sýnt Bandaríkjastjórn að hún fer ekki með völdin í Caracas og fyrir það nýtur hann hylli margra í Venezúela sem orðnir eru langþreyttir á afskiptaseminni í Washington. Ýmsir fjölmiðlar hafa gert mikið úr gremju Bandaríkjamanna vegna þeirra samskipta sem Chávez hefur haft við Kúbverja og skoðana hans á viðskiptabanninu á Írak. Hversu djúpt hún ristir skal ósagt látið en gremja Bush-stjórnarinnar er örugglega mikil yfir því að hafa ekki mikil áhrif á gang mála í Venezúela sem er fjórði stærsti olíuútflytjandi heims og þriðji stærsti innflytjandi olíu til Bandaríkjanna. Það er í það minnsta athyglisvert hversu hljóðir þeir voru, sem jafnan titla sig verndara lýðræðis, þegar herforingjaklíkan reyndi að steypa lýðræðislega kjörnum forseta Venezúela síðastliðinn föstudag. Ef lýðræðið í Venezúela lifir þessa morðtilraun af þá þarf alla vega ekki að senda þakkarskeyti til Washington. Samúðarkveðja væri nær lagi.
sh
|
